🎓 AYT çıkmış sorular PDF (Tüm Yıllar) Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu, AYT çıkmış sorular PDF'lerinin ilk testi olan "Test 1"de karşılaşabileceğiniz temel Türkçe ve Matematik konularını sade bir dille özetlemektedir. Bu konular, genellikle AYT'nin başlangıç seviyesi sorularında sıkça yer alır ve sağlam bir temel oluşturmanıza yardımcı olur.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulan, fiilin özelliklerini tam olarak göstermeyen ancak isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Cümlede yan yargı kurarlar.
- İsim-Fiil (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek yapılır. Fiile "ne" veya "kim" soruları sorulduğunda isim gibi cevap verir. Örnek: "Kitap okumak en sevdiğim aktivitedir."
- Sıfat-Fiil (Ortaç): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek yapılır. İsmi niteleyen veya adlaşmış sıfat görevinde kullanılır. Örnek: "Gelecek günler güzel olacak."
- Zarf-Fiil (Bağ-Fiil, Ulaç): Fiile "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -dığında, -e...e, -casına" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede durum veya zaman anlamı katar. Örnek: "Koşarak eve gitti."
⚠️ Dikkat: Fiilimsiler fiil çekim eki (kip ve kişi eki) alamazlar. Olumsuzluk eki (-ma/-me) alabilirler.
📌 Cümle Çeşitleri
Cümleler, yüklemin türüne, yerine, anlamına ve yapısına göre farklı şekillerde sınıflandırılır. AYT'de genellikle cümlenin yapısı ile ilgili sorular sorulur.
- Yüklemin Türüne Göre:
- Fiil (Eylem) Cümlesi: Yüklemi çekimli bir fiil olan cümlelerdir. Örnek: "Çocuklar parkta oynuyor."
- İsim Cümlesi: Yüklemi isim veya isim soylu bir sözcük olan cümlelerdir. Örnek: "Hava bugün çok güzeldi."
- Yüklemin Yerine Göre:
- Kurallı (Düz) Cümle: Yüklemi sonda olan cümlelerdir. Örnek: "Haftaya tatile çıkacağız."
- Devrik Cümle: Yüklemi başta veya ortada olan cümlelerdir. Örnek: "Geldik sonunda istediğimiz yere."
- Eksiltili Cümle: Yüklemi söylenmeyen, üç nokta (...) ile biten cümlelerdir. Örnek: "Dışarıda soğuk bir hava, her yer bembeyaz..."
- Anlamına Göre: Olumlu, Olumsuz, Soru, Ünlem cümleleri.
- Yapısına Göre (En önemlisi):
- Basit Cümle: Tek yüklemi olan ve içinde fiilimsi bulunmayan cümlelerdir. Örnek: "Kuşlar uçuyor."
- Birleşik Cümle: Temel yargı (yüklem) dışında en az bir yan yargı (fiilimsi, ki bağlacı, şart eki veya iç içe cümle) içeren cümlelerdir.
- Girişik Birleşik Cümle: İçinde fiilimsi bulunan cümlelerdir. Örnek: "Ders çalışan öğrenci başarılı olur."
- Şartlı Birleşik Cümle: Şart kipi (-se/-sa) ile kurulan yan cümlesi olan cümlelerdir. Örnek: "Yağmur yağarsa pikniğe gidemeyiz."
- Ki'li Birleşik Cümle: "ki" bağlacı ile bağlanan cümlelerdir. Örnek: "Anladım ki bu iş böyle olmaz."
- İç İçe Birleşik Cümle: Başka bir cümlenin alıntı olarak kullanıldığı cümlelerdir. Örnek: "Annem 'Yarın erken kalkmalısın.' dedi."
- Sıralı Cümle: İki veya daha fazla cümlenin virgül veya noktalı virgülle birbirine bağlanmasıyla oluşan cümlelerdir. Örnek: "Güneş doğdu, kuşlar ötmeye başladı."
- Bağlı Cümle: İki veya daha fazla cümlenin bağlaçlarla birbirine bağlanmasıyla oluşan cümlelerdir. Örnek: "Uyumadı ama çok yorgun değildi."
💡 İpucu: Cümlenin yapısını bulurken önce yüklemleri sayın. Sonra fiilimsilere, bağlaçlara, şart eklerine ve alıntı cümlelere dikkat edin.
📝 Sayı Kümeleri ve Temel Kavramlar
Matematikteki temel işlemler ve sayıların sınıflandırılması, çoğu konunun başlangıç noktasıdır. Bu kısımda, sayı kümelerini ve bunlara ait temel özellikleri iyi bilmek önemlidir.
- Rakam: Sayıları yazmak için kullanılan sembollerdir. $\{0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9\}$ kümesini oluştururlar.
- Doğal Sayılar ($\mathbb{N}$): Sayma sayıları ve sıfırın birleşimidir. $\mathbb{N} = \{0, 1, 2, 3, ...\}$.
- Tam Sayılar ($\mathbb{Z}$): Doğal sayılar, sıfır ve negatif tam sayıların birleşimidir. $\mathbb{Z} = \{..., -3, -2, -1, 0, 1, 2, 3, ...\}$.
- Rasyonel Sayılar ($\mathbb{Q}$): $a$ bir tam sayı ve $b$ sıfırdan farklı bir tam sayı olmak üzere, $ rac{a}{b}$ şeklinde yazılabilen sayılardır. Örnek: $ rac{1}{2}$, $-3$, $0.75$.
- İrrasyonel Sayılar ($\mathbb{Q}'$): Rasyonel olmayan, yani $ rac{a}{b}$ şeklinde yazılamayan sayılardır. Genellikle virgülden sonrası düzensiz ve sonsuz devam eden sayılardır. Örnek: $\sqrt{2}$, $\pi$, $e$.
- Gerçek (Reel) Sayılar ($\mathbb{R}$): Rasyonel ve irrasyonel sayıların birleşimidir. Sayı doğrusu üzerindeki tüm noktalar bir gerçek sayıyı temsil eder.
⚠️ Dikkat: Her doğal sayı bir tam sayıdır, her tam sayı bir rasyonel sayıdır. Ancak tersi her zaman doğru değildir.
📝 Fonksiyonlar
Fonksiyon, matematikte iki küme arasındaki özel bir ilişkidir. Bir kümenin her elemanını diğer kümenin yalnız bir elemanına eşleyen kuraldır.
- Tanım Kümesi: Fonksiyonun başlangıç kümesidir. Genellikle $A$ ile gösterilir. $f: A \to B$ ifadesindeki $A$ kümesidir.
- Değer Kümesi: Fonksiyonun eşleme yaptığı kümedir. Genellikle $B$ ile gösterilir. $f: A \to B$ ifadesindeki $B$ kümesidir.
- Görüntü Kümesi: Tanım kümesindeki elemanların fonksiyon altındaki görüntülerinin oluşturduğu kümedir. Görüntü kümesi, değer kümesinin bir alt kümesidir. $f(A) = \{f(x) | x \in A\}$.
- Fonksiyon Çeşitleri:
- Birebir (İnjeksiyon) Fonksiyon: Tanım kümesindeki her farklı elemanın görüntüsü de farklıdır. Yani $x_1 \neq x_2 \implies f(x_1) \neq f(x_2)$.
- Örten (Sürjeksiyon) Fonksiyon: Görüntü kümesi ile değer kümesi birbirine eşit olan fonksiyonlardır. Yani $f(A) = B$.
- İçine Fonksiyon: Örten olmayan fonksiyonlardır. Yani değer kümesinde eşlenmeyen en az bir eleman vardır.
- Birim (Özdeşlik) Fonksiyon: Her elemanı kendisine eşleyen fonksiyondur. $I(x) = x$.
- Sabit Fonksiyon: Tanım kümesindeki her elemanı değer kümesindeki tek bir elemana eşleyen fonksiyondur. $f(x) = c$ (c bir sabit).
💡 İpucu: Bir ifadenin fonksiyon olabilmesi için tanım kümesindeki her elemanın değer kümesinde yalnız bir görüntüsü olmalıdır. Dikey çizgi testi (grafiklerde) bu kontrol için kullanılır.
