Bir coğrafyacı, arazi çalışması sırasında eğimli bir yamaçta kopan kaya ve toprak kütlelerinin bir vadi önünü kapattığını ve burada bir göl oluştuğunu gözlemliyor.
Bu gözlem hangi tür set gölünün oluşumuna örnektir?
A) Alüvyal set gölü
B) Volkanik set gölü
C) Kıyı set gölü
D) Heyelan set gölü
Sevgili öğrenciler, bu soruda bir coğrafyacının gözlemlediği doğal bir olayın hangi tür set gölü oluşumuna örnek olduğunu anlamamız isteniyor. Öncelikle "set gölü" kavramını hatırlayalım.
- Set Gölü Nedir? Bir akarsu yatağının veya bir vadinin önünün çeşitli doğal olaylar sonucunda kapanmasıyla oluşan göllere set gölü denir. Bu kapanma, suyun birikmesine ve göl oluşumuna yol açar.
- Soru Senaryosunun Analizi: Soru metninde "eğimli bir yamaçta kopan kaya ve toprak kütlelerinin bir vadi önünü kapattığı" ifadesi geçmektedir. Kaya ve toprak kütlelerinin yamaçtan koparak aşağıya doğru hareket etmesi ve birikmesi olayına heyelan (toprak kayması) denir.
- Heyelan Set Gölleri: Heyelanlar sonucunda kopan kütleler, bir akarsu vadisinin veya çukur bir alanın önünü kapatarak suyun birikmesine neden olabilir. Bu şekilde oluşan göllere heyelan set gölü adı verilir. Sorudaki gözlem, tam da bu süreci tarif etmektedir.
- A) Alüvyal set gölü: Akarsuların taşıdığı alüvyonların (kum, çakıl, kil gibi malzemeler) bir akarsu yatağının veya koyun önünü kapatmasıyla oluşur. Sorudaki durum alüvyon birikimi değil, kütle hareketidir.
- B) Volkanik set gölü: Volkanik faaliyetler sonucunda çıkan lavların bir vadiyi veya çukur alanı kapatmasıyla oluşur. Soruda volkanik bir aktiviteden bahsedilmemektedir.
- C) Kıyı set gölü: Deniz kıyılarında dalgaların ve akıntıların taşıdığı kum ve çakılların bir koyun veya körfezin önünü kapatmasıyla oluşan göllerdir (lagünler). Sorudaki olay kıyısal bir alanda değil, eğimli bir yamaçta gerçekleşmektedir.
Bu açıklamalar ışığında, soruda bahsedilen durumun heyelan sonucunda bir vadi önünün kapanmasıyla göl oluşumunu anlattığı açıktır.
Cevap D seçeneğidir.
