7. Aşağıdaki cümlelerin hangisi yapı bakımından diğerlerinden farklıdır?
A) Kitabı okudum ve çok beğendim.
B) Önce alışveriş yaptı, sonra sinemaya gitti.
C) Bu soruyu çözmek için daha fazla zaman gerekli.
D) Hem yürüyüş yapıyor hem de telefonla konuşuyordu.
Sevgili öğrenciler, bu soruda cümlelerin yapılarını inceleyerek hangisinin diğerlerinden farklı olduğunu bulacağız. Cümlelerin yapısı denince aklımıza basit, birleşik, sıralı ve bağlı cümleler gelmelidir.
- Basit cümleler: Tek bir yüklemi olan ve içinde fiilimsi (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) veya başka bir yan cümle bulunmayan cümlelerdir.
- Birleşik cümleler (Girişik Birleşik): Bir temel cümle ve içinde fiilimsi bulunan bir yan cümleden oluşan cümlelerdir. Bu tür cümlelerde tek bir çekimli fiil (yüklem) bulunur.
- Sıralı cümleler: Birden fazla yüklemi (yani birden fazla yargısı) olan ve bu yüklemlerin virgül (,) veya noktalı virgül (;) ile birbirine bağlandığı cümlelerdir.
- Bağlı cümleler: Birden fazla yüklemi olan ve bu yüklemlerin "ve, ama, fakat, çünkü, veya, lakin, hem...hem de" gibi bağlaçlarla birbirine bağlandığı cümlelerdir.
Şimdi seçenekleri bu bilgiler ışığında tek tek inceleyelim:
- A) Kitabı okudum ve çok beğendim. Bu cümlede "okudum" ve "beğendim" olmak üzere iki ayrı yüklem bulunmaktadır. Bu yüklemler "ve" bağlacı ile birbirine bağlanmıştır. Bu nedenle A seçeneği bağlı bir cümledir.
- B) Önce alışveriş yaptı, sonra sinemaya gitti. Bu cümlede "yaptı" ve "gitti" olmak üzere iki ayrı yüklem bulunmaktadır. Bu yüklemler virgül (,) ile birbirine bağlanmıştır. Bu nedenle B seçeneği sıralı bir cümledir.
- C) Bu soruyu çözmek için daha fazla zaman gerekli. Bu cümlede sadece "gerekli" kelimesi yüklemdir. Cümlede "çözmek" kelimesi bir fiilimsidir (isim-fiil). Tek bir yüklemi olan ve içinde fiilimsi bulunan cümleler girişik birleşik cümle olarak adlandırılır. Diğer seçeneklerde birden fazla çekimli fiil (yüklem) varken, bu cümlede tek çekimli fiil bulunmaktadır.
- D) Hem yürüyüş yapıyor hem de telefonla konuşuyordu. Bu cümlede "yapıyor" ve "konuşuyordu" olmak üzere iki ayrı yüklem bulunmaktadır. Bu yüklemler "hem...hem de" bağlacı ile birbirine bağlanmıştır. Bu nedenle D seçeneği bağlı bir cümledir.
Görüldüğü gibi A, B ve D seçeneklerinde birden fazla yüklem (çekimli fiil) varken, C seçeneğinde tek bir yüklem (çekimli fiil) bulunmaktadır ve içinde bir fiilimsi yer almaktadır. Bu durum C seçeneğini yapı bakımından diğerlerinden farklı kılar.
Cevap C seçeneğidir.
