Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zamir, cümlede özne görevinde kullanılmıştır?
A) Onu dün parkta gördüm.
B) Bize bu konuda yardım etti.
C) Kim bu kadar güzel resim yapabilir?
D) Sana bir sürprizim var.
E) Bunu kimse beğenmedi.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, zamirin (adılın) cümlede özne görevinde kullanıldığı seçeneği bulmamız isteniyor. Öncelikle "zamir" ve "özne" kavramlarını hatırlayalım:
- Zamir (Adıl): İsimlerin yerini tutan, onların yerine kullanılan kelimelerdir. (Örnek: ben, sen, o, biz, siz, onlar, bu, şu, o, kim, ne, hepsi, bazıları, kendi vb.)
- Özne: Cümlede yüklemin bildirdiği işi yapan veya yargının konusu olan varlıktır. Yükleme "kim?" veya "ne?" soruları sorularak bulunur.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Onu dün parkta gördüm.
- Bu cümlede yüklem "gördüm" (ben).
- İşi yapan kim? "Ben" (gizli özne).
- Kimi gördüm? "Onu". Buradaki "onu" kelimesi bir zamirdir (işaret zamiri veya kişi zamiri olabilir) ancak cümlede belirtili nesne görevindedir. Özne değildir.
- B) Bize bu konuda yardım etti.
- Bu cümlede yüklem "yardım etti" (o).
- İşi yapan kim? "O" (gizli özne).
- Kime yardım etti? "Bize". Buradaki "bize" kelimesi bir zamirdir (kişi zamiri) ancak cümlede dolaylı tümleç görevindedir. Özne değildir.
- C) Kim bu kadar güzel resim yapabilir?
- Bu cümlede yüklem "yapabilir".
- Resim yapma işini kim yapabilir? "Kim". Buradaki "kim" kelimesi bir zamirdir (soru zamiri) ve cümlede işi yapanı sorduğu için özne görevindedir.
- D) Sana bir sürprizim var.
- Bu cümlede yüklem "var".
- Ne var? "Bir sürprizim" (özne).
- Kime var? "Sana". Buradaki "sana" kelimesi bir zamirdir (kişi zamiri) ancak cümlede dolaylı tümleç görevindedir. Özne değildir.
- E) Bunu kimse beğenmedi.
- Bu cümlede yüklem "beğenmedi".
- Beğenmeme işini kim yapmadı? "Kimse". Buradaki "kimse" kelimesi bir zamirdir (belgisiz zamir) ve cümlede özne görevindedir.
İncelemelerimiz sonucunda C seçeneğindeki "kim" zamirinin ve E seçeneğindeki "kimse" zamirinin özne görevinde kullanıldığını görüyoruz. Ancak soruda tek bir doğru cevap beklendiği ve verilen doğru cevap C olduğu için, C seçeneği bu sorunun cevabıdır.
Cevap C seçeneğidir.
