Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtisiz isim tamlaması kullanılmıştır?
A) Öğretmenin sözleri etkileyiciydi.
B) Bahçe kapısı kırılmış.
C) Ali'nin defteri yırtılmış.
D) Arabanın lastiği patlamış.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Türkçedeki isim tamlaması türlerinden biri olan "belirtisiz isim tamlaması"nı bulmamız isteniyor. İsim tamlamaları, en az iki ismin bir araya gelerek yeni bir kavram oluşturmasıdır. Bu tamlamalar, tamlayan (ilk isim) ve tamlanan (ikinci isim) olmak üzere iki kısımdan oluşur. Şimdi, belirtisiz isim tamlamasının özelliklerini hatırlayalım ve seçenekleri inceleyelim:
- Belirtisiz İsim Tamlaması Nedir?
- Belirtisiz isim tamlamasında, tamlayan (ilk isim) ek almazken, tamlanan (ikinci isim) iyelik eki (-ı, -i, -u, -ü veya kaynaştırma harfiyle -sı, -si, -su, -sü) alır.
- Bu tür tamlamalar genellikle tamlananın neye ait olduğunu değil, ne tür bir şey olduğunu veya ne amaçla kullanıldığını belirtir. Örneğin, "okul yolu" (okul için yol), "deniz suyu" (denize ait su değil, denizdeki su).
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Öğretmenin sözleri etkileyiciydi.
- Buradaki isim tamlaması "Öğretmenin sözleri"dir.
- "Öğretmen-in" (tamlayan) ilgi eki (-in) almıştır.
- "Sözler-i" (tamlanan) iyelik eki (-i) almıştır.
- Her iki taraf da ek aldığı için bu bir belirtili isim tamlamasıdır.
- B) Bahçe kapısı kırılmış.
- Buradaki isim tamlaması "Bahçe kapısı"dır.
- "Bahçe" (tamlayan) hiçbir ek almamıştır.
- "Kapı-sı" (tamlanan) iyelik eki (-sı) almıştır.
- Sadece tamlanan ek aldığı için bu bir belirtisiz isim tamlamasıdır. "Bahçe kapısı", kapının bahçeye ait olduğunu değil, bahçe için yapılmış bir kapı olduğunu veya bahçenin bir parçası olan kapı olduğunu belirtir.
- C) Ali'nin defteri yırtılmış.
- Buradaki isim tamlaması "Ali'nin defteri"dir.
- "Ali'nin" (tamlayan) ilgi eki (-nin) almıştır.
- "Defter-i" (tamlanan) iyelik eki (-i) almıştır.
- Her iki taraf da ek aldığı için bu bir belirtili isim tamlamasıdır.
- D) Arabanın lastiği patlamış.
- Buradaki isim tamlaması "Arabanın lastiği"dir.
- "Araba-nın" (tamlayan) ilgi eki (-nın) almıştır.
- "Lastik-i" (tamlanan) iyelik eki (-i) almıştır.
- Her iki taraf da ek aldığı için bu bir belirtili isim tamlamasıdır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, sadece "Bahçe kapısı" tamlamasının belirtisiz isim tamlaması kuralına uyduğunu görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
