Jean-Paul Sartre'ın 'Varoluş özden önce gelir' sözü ne anlama gelir?
A) İnsanın özü doğuştan belirlenmiştir
B) İnsan önce var olur, sonra kendi özünü yaratır
C) Öz ve varoluş aynı anda oluşur
D) Varoluş hiçbir zaman öze ulaşamaz
Jean-Paul Sartre'ın "Varoluş özden önce gelir" sözü, varoluşçu felsefenin en temel ve en bilinen ifadelerinden biridir. Bu sözü anlamak için öncelikle "öz" ve "varoluş" kavramlarına yakından bakalım:
- Öz (Essence): Bir şeyin ne olduğunu, amacını, doğasını belirleyen temel nitelikleridir. Örneğin, bir makasın özü kesmektir; bir sandalyenin özü oturmak içindir. Bu tür nesneler için öz, varoluşlarından önce (yani üretilmeden önce) tasarlanır ve belirlenir.
- Varoluş (Existence): Bir şeyin gerçeklikte bulunması, var olmasıdır.
Sartre'a göre, cansız nesneler için öz varoluştan önce gelir. Yani bir kalem üretilmeden önce, onun ne işe yarayacağı (yazmak) belirlenmiştir. Kalemin özü, onun varoluşundan önce vardır.
Ancak Sartre, insan için durumun tamamen farklı olduğunu söyler. İnsan, diğer nesneler gibi önceden belirlenmiş bir "öz" ile dünyaya gelmez. İşte bu noktada "Varoluş özden önce gelir" ilkesi devreye girer:
- İnsan önce var olur: İnsan, dünyaya gelir, bilinciyle kendini bulur. Başlangıçta belirli bir amacı, doğuştan gelen bir kimliği veya önceden belirlenmiş bir kaderi yoktur.
- Sonra kendi özünü yaratır: İnsan, yaşamı boyunca yaptığı seçimler, eylemler ve kararlar aracılığıyla kendi kimliğini, değerlerini ve amacını kendisi inşa eder. Biz kimiz, ne olacağız, neye inanacağız; bunların hepsi bizim özgür seçimlerimizin ve sorumluluklarımızın sonucudur.
Bu söz, insanın mutlak özgürlüğünü ve bu özgürlüğün getirdiği büyük sorumluluğu vurgular. İnsan, kendi varoluşunu anlamlandırmak ve kendi özünü yaratmak zorundadır. Bu durum, insanı hem özgür kılar hem de eylemlerinden tamamen sorumlu tutar.
Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) İnsanın özü doğuştan belirlenmiştir: Bu ifade, Sartre'ın görüşünün tam tersidir. Sartre'a göre insan doğuştan boş bir levha gibidir, özü belirlenmemiştir.
- B) İnsan önce var olur, sonra kendi özünü yaratır: Bu ifade, "Varoluş özden önce gelir" sözünün tam karşılığıdır. İnsan dünyaya gelir (var olur) ve yaşamı boyunca seçimleriyle kendini tanımlar (özünü yaratır).
- C) Öz ve varoluş aynı anda oluşur: Sartre'a göre bu doğru değildir. Varoluş, özden önce gelir.
- D) Varoluş hiçbir zaman öze ulaşamaz: Bu da doğru değildir. İnsan, varoluşu boyunca kendi özünü sürekli olarak inşa eder ve tanımlar.
Bu nedenle, Jean-Paul Sartre'ın "Varoluş özden önce gelir" sözü, insanın önce dünyaya geldiğini ve daha sonra kendi seçimleri ve eylemleriyle kendi kimliğini, amacını ve değerlerini (yani özünü) yarattığını anlatır.
Cevap B seçeneğidir.
