Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün sizlerle fiillerin yapılarına göre sınıflandırılması konusunu, özellikle de "basit fiil" kavramını detaylı bir şekilde inceleyeceğiz. Bir fiilin yapısına göre basit olup olmadığını anlamak için, o fiilin köküne veya gövdesine herhangi bir yapım eki (türetme eki) alıp almadığına bakmamız gerekir. Eğer fiil, sadece kök halindeyse veya sadece çekim ekleri almışsa, o fiil basit fiildir.
- Basit Fiil Nedir?
Basit fiiller, herhangi bir yapım eki almamış, sadece fiil kökünden oluşan veya üzerine sadece çekim ekleri (zaman ekleri, şahıs ekleri, kip ekleri vb.) gelmiş fiillerdir. Bu fiiller, yeni bir anlam türetmezler, sadece mevcut anlamı farklı zaman ve şahıslara göre ifade ederler.
- Şimdi seçeneklerimizi bu bilgi ışığında tek tek inceleyelim:
- A) yazmak
- Bu fiilin kökü "yaz-"dır.
- "-mak" eki, fiilin mastar halini gösteren bir çekim ekidir (veya fiilin temel, ek almamış halini temsil eder). Bu ek, fiilin anlamını veya türünü değiştiren bir yapım eki değildir.
- "yazmak" fiili, köküne herhangi bir yapım eki almadığı için yapısına göre basit bir fiildir.
- B) yazdırmak
- Bu fiilin kökü yine "yaz-"dır.
- Ancak "yaz-" köküne "-dır-" eki gelmiştir. "-dır-" eki, fiile "ettirgenlik" anlamı katan bir yapım ekidir. Yani "kendi yazmak" eylemini "başkasına yazdırmak" eylemine dönüştürmüştür.
- Yapım eki aldığı için "yazdırmak" fiili, yapısına göre türemiş bir fiildir.
- C) yazışmak
- Bu fiilin kökü "yaz-"dır.
- "yaz-" köküne "-ış-" eki gelmiştir. "-ış-" eki, fiile "işteşlik" (karşılıklı veya birlikte yapma) anlamı katan bir yapım ekidir. Yani "yazmak" eylemini "karşılıklı yazmak" veya "birlikte yazmak" eylemine dönüştürmüştür.
- Yapım eki aldığı için "yazışmak" fiili, yapısına göre türemiş bir fiildir.
- D) yazıvermek
- Bu fiil, "yaz-" fiili ile "-ıver-" (tezlik fiili) yardımcı fiilinin birleşmesiyle oluşmuştur.
- İki ayrı fiilin birleşerek yeni bir anlam (çabukluk, kolaylık) oluşturduğu bu tür fiillere "birleşik fiil" denir.
- Dolayısıyla "yazıvermek" fiili, yapısına göre birleşik bir fiildir.
Yukarıdaki analizlerimize göre, sadece "yazmak" fiili köküne herhangi bir yapım eki almamış ve bu nedenle basit fiil tanımına uymaktadır.
Cevap A seçeneğidir.
