Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugün sizlerle fiillerin önemli bir özelliği olan "edilgenlik" konusunu inceleyeceğiz. Bir fiilin edilgen olup olmadığını anlamak için öncelikle cümlenin yüklemini (fiilini) bulmalı ve ardından o işi kimin yaptığını sorgulamalıyız.
Edilgen fiil nedir?
- Edilgen fiillerde, eylemi yapan kişi veya şey (özne) ya belli değildir ya da önemli değildir.
- Eylemden etkilenen varlık, cümlenin öznesi konumuna gelir.
- Türkçede edilgen fiiller genellikle fiil kök veya gövdesine "-l" veya "-n" eklerinden birinin getirilmesiyle oluşur (örneğin: yaz-ıl-dı, gör-ül-dü, yıka-n-dı, sev-il-di).
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Öğretmen tahtaya yazdı.
- Bu cümlede fiil "yazdı"dır.
- Yazma eylemini kim yapıyor? "Öğretmen" yapıyor.
- İşi yapan (özne) bellidir ve eylemi doğrudan gerçekleştirmektedir. Bu nedenle bu fiil edilgen değil, etken bir fiildir.
- B) Kuşlar şarkı söyledi.
- Bu cümlede fiil "söyledi"dir.
- Şarkı söyleme eylemini kim yapıyor? "Kuşlar" yapıyor.
- İşi yapan (özne) bellidir ve eylemi doğrudan gerçekleştirmektedir. Bu nedenle bu fiil edilgen değil, etken bir fiildir.
- C) Bulaşıklar yıkandı.
- Bu cümlede fiil "yıkandı"dır.
- Yıkama eylemini kim yaptı? Cümlede bu bilgi verilmemiştir, yani işi yapan belli değildir. "Bulaşıklar" ise yıkama eyleminden etkilenen varlıktır ve cümlenin öznesi konumundadır.
- Fiil "yıka-" köküne "-n" eki alarak "yıka-n-dı" şeklini almıştır. Bu, fiilin edilgen olduğunu gösteren bir ektir.
- Bu nedenle bu fiil edilgen bir fiildir.
- D) Çocuk koştu.
- Bu cümlede fiil "koştu"dur.
- Koşma eylemini kim yapıyor? "Çocuk" yapıyor.
- İşi yapan (özne) bellidir ve eylemi doğrudan gerçekleştirmektedir. Bu nedenle bu fiil edilgen değil, etken bir fiildir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, eylemi yapanın belli olmadığı ve fiilin edilgenlik eki aldığı cümle C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
