Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, cümlelerdeki fiillerin hangi kipi kullandığını bularak, emir kipi olmayan cümleyi tespit edeceğiz. Öncelikle "emir kipi" ne demek, onu hatırlayalım:
- Emir Kipi: Bir eylemin yapılmasını, bir işin yerine getirilmesini doğrudan veya dolaylı olarak bildiren kiptir. Genellikle bir kişiye (sen, siz, o, onlar) bir komut, talimat, rica veya istek verilir. Fiilin kök veya gövdesine doğrudan eklenir ya da kişi ekleriyle kullanılır. Örneğin: "gel", "oku", "yazın", "gelsinler".
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Öğretmenin sözünü dinle.
- Bu cümlede fiil "dinle"dir. "Sen dinle" anlamındadır ve doğrudan bir talimat, bir komut vermektedir. Bu nedenle emir kipi kullanılmıştır.
- B) Yarın sınav var.
- Bu cümlede fiil (yüklem) "var" kelimesidir. "Var" kelimesi burada bir eylemi değil, bir durumun veya varlığın olduğunu bildiren bir isim soylu sözcüktür. Bu cümle bir bilgi verir, bir durumu bildirir. Herhangi bir emir, rica veya talimat içermez. Bu nedenle emir kipi yoktur.
- C) Hemen buraya gel.
- Bu cümlede fiil "gel"dir. "Sen gel" anlamındadır ve doğrudan bir komut, bir talimat vermektedir. Bu nedenle emir kipi kullanılmıştır.
- D) Sessiz olun lütfen.
- Bu cümlede fiil "olun"dur. "Siz olun" anlamındadır ve "lütfen" kelimesiyle yumuşatılmış olsa da, bir eylemin yapılmasını (sessiz kalmayı) isteyen bir ricadır. Gramer olarak emir kipi kullanılmıştır.
- E) Kapıyı kapatır mısın?
- Bu cümlede fiil "kapatır mısın?" şeklindedir. Bu bir soru cümlesi gibi görünse de, aslında kibar bir rica veya talep ifade eder. Yani, bir eylemin yapılmasını *isteyen* bir ifadedir. Bu tür ifadeler, emir kipinin dolaylı ve nazik bir biçimi olarak kabul edilebilir ve işlevsel olarak bir talimat niteliğindedir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, A, C ve D seçeneklerinde doğrudan emir kipi kullanıldığını, E seçeneğinde ise emir kipinin işlevini gören dolaylı bir rica bulunduğunu görüyoruz. B seçeneği ise sadece bir durumu bildiren, bilgi veren bir cümledir ve hiçbir şekilde emir, rica veya talimat içermez.
Cevap B seçeneğidir.
