Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, fiillerin anlam özelliklerinden biri olan 'durum' fiillerini anlamamız isteniyor. Fiiller, bir işi, oluşu veya durumu bildiren sözcüklerdir. Türkçede fiilleri genellikle üç ana gruba ayırırız:
- İş (Kılış) Fiilleri: Bir öznenin kendi isteğiyle ve bilinçli olarak yaptığı, bir nesneyi etkileyen veya bir nesne üzerinde gerçekleşen eylemleri anlatır. Bu fiillerde bir "ne, neyi" sorusuna cevap alabiliriz. Örneğin: okumak (kitap okumak), yemek (elma yemek).
- Durum Fiilleri: Öznenin içinde bulunduğu bir durumu, hali veya oluşu anlatır. Bu fiillerde özne aktif bir eylemde bulunmaz, daha çok bir halin içinde bulunur. Bir nesneyi etkilemezler, yani "ne, neyi" sorusuna cevap vermezler. Örneğin: oturmak, durmak, uyumak.
- Oluş Fiilleri: Öznenin iradesi dışında, zamanla kendiliğinden meydana gelen değişiklikleri anlatır. Genellikle bir halden başka bir hale geçişi ifade eder. Örneğin: büyümek, sararmak, paslanmak.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Koşmak: Bu fiil, bir öznenin kendi isteğiyle ve bilinçli olarak yaptığı bir hareketi, bir eylemi ifade eder. "Ne koşmak?" veya "Neyi koşmak?" gibi sorulara cevap vermez ama öznenin aktif bir eylemini gösterir. Bu bir iş (kılış) fiilidir.
- B) Uyumak: Bu fiil, bir öznenin içinde bulunduğu bir hali, bir durumu anlatır. Kişi uyurken aktif bir eylemde bulunmaz, daha çok bir halin içindedir. "Ne uyumak?" veya "Neyi uyumak?" gibi sorulara cevap vermez. Bu bir durum fiilidir.
- C) Yazmak: Bu fiil, bir öznenin kendi isteğiyle ve bilinçli olarak yaptığı, bir nesneyi (mektup, yazı vb.) etkileyen bir eylemi anlatır. "Ne yazmak?" (mektup) veya "Neyi yazmak?" (ödevini) gibi sorulara cevap verebiliriz. Bu bir iş (kılış) fiilidir.
- D) Temizlemek: Bu fiil de bir öznenin kendi isteğiyle ve bilinçli olarak yaptığı, bir nesneyi (oda, masa vb.) etkileyen bir eylemi anlatır. "Ne temizlemek?" (oda) veya "Neyi temizlemek?" (masayı) gibi sorulara cevap verebiliriz. Bu bir iş (kılış) fiilidir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, 'uyumak' fiili bir eylemden ziyade bir hal veya durumu ifade ettiği için 'durum' anlamı taşır.
Cevap B seçeneğidir.
