Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, haber kipiyle çekimlenmiştir?
A) Yarın sinemaya gidelim.
B) Akşam kitap okuyacakmış.
C) Hemen buraya gelsin!
D) Keşke zamanında bitirseydin.
E) Lütfen sessiz olun.
Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bu soruda, fiillerin çekimlendiği kiplerden "haber kipleri"ni bulmamız isteniyor. Öncelikle fiil kiplerini kısaca hatırlayalım:
- Fiil Kipleri iki ana gruba ayrılır:
- 1. Haber (Bildirme) Kipleri: Bir eylemin ne zaman yapıldığını (geçmiş, şimdi, gelecek) veya her zaman yapıldığını bildirir. Bunlar; Şimdiki Zaman (-yor), Gelecek Zaman (-acak/-ecek), Geniş Zaman (-r, -ar/-er), Görülen Geçmiş Zaman (-dı/-di), Duyulan Geçmiş Zaman (-mış/-miş) ekleridir.
- 2. Dilek (Tasarlama) Kipleri: Bir eylemin gerçekleşmesini bir dileğe, şarta, isteğe veya emre bağlar. Bunlar; İstek Kipi (-e/-a), Şart Kipi (-sa/-se), Gereklilik Kipi (-malı/-meli), Emir Kipi (eki yoktur, şahıs ekleriyle çekimlenir) ekleridir.
Şimdi seçeneklerdeki fiilleri tek tek inceleyelim ve hangi kiplerle çekimlendiğini bulalım:
- A) Yarın sinemaya gidelim.
- Buradaki fiil "gidelim"dir.
- Fiile gelen "-elim" eki, İstek Kipi ekidir.
- İstek kipi, dilek kiplerinden biridir. Dolayısıyla bu seçenekte fiil haber kipiyle çekimlenmemiştir.
- B) Akşam kitap okuyacakmış.
- Buradaki fiil "okuyacakmış"tır.
- Fiile gelen "-acak" eki, Gelecek Zaman Kipi ekidir.
- Fiile gelen "-mış" eki ise, Duyulan Geçmiş Zaman Kipi ekidir.
- Hem gelecek zaman hem de duyulan geçmiş zaman, Haber Kipleri grubuna girer. Bu fiil, gelecek zamanın rivayeti şeklinde birleşik zamanlı çekimlenmiştir ve her iki kip de haber kipidir.
- Bu nedenle bu seçenekte fiil haber kipiyle çekimlenmiştir.
- C) Hemen buraya gelsin!
- Buradaki fiil "gelsin"dir.
- Fiile gelen "-sin" eki, Emir Kipinin üçüncü tekil şahıs ekidir.
- Emir kipi, dilek kiplerinden biridir. Dolayısıyla bu seçenekte fiil haber kipiyle çekimlenmemiştir.
- D) Keşke zamanında bitirseydin.
- Buradaki fiil "bitirseydin"dir.
- Fiile gelen "-se" eki, Dilek-Şart Kipi ekidir.
- Dilek-şart kipi, dilek kiplerinden biridir. Dolayısıyla bu seçenekte fiil haber kipiyle çekimlenmemiştir.
- E) Lütfen sessiz olun.
- Buradaki fiil "olun"dur.
- Fiile gelen "-un" eki, Emir Kipinin ikinci çoğul şahıs ekidir.
- Emir kipi, dilek kiplerinden biridir. Dolayısıyla bu seçenekte fiil haber kipiyle çekimlenmemiştir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, fiilin haber kipiyle çekimlendiği tek seçeneğin B olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap B seçeneğidir.
