Merhaba sevgili öğrenciler,
Ünlü daralması kuralını anlamak için öncelikle bu kuralın ne olduğunu hatırlayalım:
- Ünlü daralması, Türkçede geniş ünlülerle (a, e) biten fiil kök veya gövdelerine "-yor" şimdiki zaman ekinin gelmesiyle, fiil sonundaki geniş ünlünün dar ünlüye (ı, i, u, ü) dönüşmesidir.
- Bu kural, özellikle "demek" (de-yor → diyor) ve "yemek" (ye-yor → yiyor) fiilleri ile sonu "a" veya "e" ile biten diğer fiillerde görülür.
Şimdi seçenekleri bu kurala göre inceleyelim:
- A) bekle-yor → bekliyor: "bekle-" fiilinin sonundaki geniş ünlü "e", "-yor" eki geldiğinde "i" dar ünlüsüne dönüşmüştür. (e > i daralması). Bu, ünlü daralması kuralına uyar.
- B) sakla-yor → saklıyor: "sakla-" fiilinin sonundaki geniş ünlü "a", "-yor" eki geldiğinde "ı" dar ünlüsüne dönüşmüştür. (a > ı daralması). Bu da ünlü daralması kuralına uyar.
- C) oku-yor → okuyor: "oku-" fiilinin sonundaki ünlü "u" zaten dar bir ünlüdür. "-yor" eki geldiğinde herhangi bir geniş ünlünün (a veya e) dar ünlüye dönüşmesi söz konusu değildir. Burada ünlü daralması değil, sadece fiil kökündeki ünlünün korunması durumu vardır. Bu, ünlü daralması kuralına uymaz.
- D) anla-yor → anlıyor: "anla-" fiilinin sonundaki geniş ünlü "a", "-yor" eki geldiğinde "ı" dar ünlüsüne dönüşmüştür. (a > ı daralması). Bu da ünlü daralması kuralına uyar.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, "oku-yor" örneğinde fiil kökü zaten dar bir ünlüyle bittiği için ünlü daralması meydana gelmemiştir.
Cevap C seçeneğidir.
