Bu soruda, Türkçedeki isim tamlaması türlerinden biri olan takısız isim tamlamasını bulmamız isteniyor. Öncelikle bu kavramı netleştirelim:
- İsim Tamlaması: En az iki ismin bir araya gelerek yeni bir anlam oluşturduğu söz öbekleridir. Tamlayan (birinci isim) ve tamlanan (ikinci isim) olmak üzere iki temel öğesi vardır.
- Takısız İsim Tamlaması: Bu tür tamlamalarda, hem tamlayan (birinci isim) hem de tamlanan (ikinci isim) hiçbir ek (tamlayan eki -ın, -in, -un, -ün veya iyelik eki -ı, -i, -u, -ü) almaz. Tamlayan, tamlananın neye benzediğini, neden yapıldığını veya ne işe yaradığını bildirir. Genellikle "neden yapılmış" sorusuna cevap verir.
- Sıfat Tamlaması ile Karışıklık: Takısız isim tamlamaları, ilk kelimenin sıfat gibi görünmesi nedeniyle sıfat tamlamalarıyla karıştırılabilir. Ancak temel fark şudur: Sıfat tamlamasında ilk kelime sıfattır (veya sıfat görevi üstlenmiş bir kelimedir), takısız isim tamlamasında ise ilk kelime isimdir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Cam bardak kırıldı. Burada "cam" kelimesi bir isimdir ve "bardak" kelimesinin hangi maddeden yapıldığını belirtir. Ne "cam" ne de "bardak" herhangi bir ek almıştır. "Bardak camdan yapılmıştır" anlamı taşır. Bu, takısız isim tamlamasının tipik bir örneğidir.
- B) Ahşap ev çok güzeldi. "Ahşap" kelimesi, Türkçede doğrudan "ağaçtan yapılmış" anlamına gelen bir sıfattır. Bu nedenle "ahşap ev" bir sıfat tamlamasıdır. (Örnek: Kırmızı araba, güzel çocuk gibi.)
- C) Demir kapı paslanmış. "Demir" kelimesi bir isimdir ve "kapı" kelimesinin hangi maddeden yapıldığını belirtir. Ne "demir" ne de "kapı" herhangi bir ek almıştır. "Kapı demirden yapılmıştır" anlamı taşır. Bu da takısız isim tamlaması tanımına uyar.
- D) Taş duvar yıkıldı. "Taş" kelimesi bir isimdir ve "duvar" kelimesinin hangi maddeden yapıldığını belirtir. Ne "taş" ne de "duvar" herhangi bir ek almıştır. "Duvar taştan yapılmıştır" anlamı taşır. Bu da takısız isim tamlaması tanımına uyar.
- E) Altın yüzük kayboldu. "Altın" kelimesi bir isimdir ve "yüzük" kelimesinin hangi maddeden yapıldığını belirtir. Ne "altın" ne de "yüzük" herhangi bir ek almıştır. "Yüzük altından yapılmıştır" anlamı taşır. Bu da takısız isim tamlaması tanımına uyar.
Görüldüğü gibi, B seçeneği kesinlikle bir sıfat tamlamasıdır. Ancak A, C, D ve E seçenekleri, takısız isim tamlamasının genel tanımına uymaktadır. Türkçede bu tür "madde bildiren isim tamlamaları" konusunda farklı görüşler bulunsa da, genellikle ilk kelimenin doğrudan sıfat olarak kullanılamadığı durumlar (yani sadece maddeyi belirttiği durumlar) takısız isim tamlaması olarak kabul edilir.
Seçenekler arasında en net ve tartışmasız takısız isim tamlaması örneği, "cam" kelimesinin genellikle doğrudan bir sıfat olarak kullanılmayıp, sadece maddeyi belirttiği "cam bardak" ifadesidir. Diğer seçeneklerdeki "demir", "taş", "altın" gibi kelimeler, farklı bağlamlarda (örneğin "demir gibi adam", "taş kalp", "altın kural") sıfat görevi üstlenebilme potansiyeline sahipken, "cam" kelimesi bu tür bir sıfatlaşmaya daha az yatkındır ve genellikle "cam gibi" şeklinde benzetme yoluyla sıfatlaşır.
Bu nedenle, verilen seçenekler arasında takısız isim tamlamasının en belirgin ve kabul gören örneği A seçeneğidir.
Cevap A seçeneğidir.
