Hangi cümlede 'ki' bağlacı yanlış kullanılmıştır?
A) Öyle bir hızla koştu ki hepimiz şaşırdık.
B) Evdeki hesap çarşıya uymaz.
C) Bil ki seni çok özledim.
D) Sınıftaki öğrenciler sessizce bekliyordu.
E) Dün akşamki film çok sürükleyiciydi.
Merhaba sevgili öğrenciler!
'Ki'nin yazımı, Türkçede sıkça karıştırılan konulardan biridir. Bu soruyu çözebilmek için 'ki'nin ne zaman ayrı, ne zaman bitişik yazıldığını iyi bilmemiz gerekiyor. Temel kural şudur:
- Bağlaç olan 'ki': Her zaman ayrı yazılır. Genellikle iki cümleyi birbirine bağlar. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz veya çok az değişir. (Örnek: "Duydum ki unutmuşsun.")
- Ek olan '-ki' (sıfat yapan -ki veya ilgi zamiri olan -ki): Her zaman kelimeye bitişik yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur veya anlamsız hale gelir.
- Sıfat yapan -ki: Bir ismin yerini, zamanını veya durumunu belirterek onu sıfat yapar. (Örnek: "Evdeki hesap", "Dünkü maç")
- İlgi zamiri olan -ki: Bir ismin yerini tutar. (Örnek: "Benimki daha güzel.")
Şimdi seçenekleri bu kurallara göre inceleyelim:
- A) Öyle bir hızla koştu ki hepimiz şaşırdık.
- Buradaki 'ki', "Öyle bir hızla koştu" ve "hepimiz şaşırdık" cümlelerini birbirine bağlayan bir bağlaçtır. Bağlaç olduğu için ayrı yazılması doğrudur. Cümleden çıkarıldığında anlam biraz değişse de cümle yapısı bozulmaz: "Öyle bir hızla koştu, hepimiz şaşırdık." Bu kullanım doğrudur.
- B) Evdeki hesap çarşıya uymaz.
- Buradaki '-ki', "hesap" kelimesinin nerede olduğunu belirten, onu sıfat yapan bir ektir ("hangi hesap?" sorusuna "evdeki" cevabını verir). Ek olduğu için kelimeye bitişik yazılması doğrudur. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur: "Evde hesap çarşıya uymaz." Bu kullanım doğrudur.
- C) Bil ki seni çok özledim.
- Buradaki 'ki', "Bil" ve "seni çok özledim" cümlelerini birbirine bağlayan bir bağlaçtır. Bağlaç olan 'ki' her zaman ayrı yazılmalıdır. Ancak bu cümlede "Bilki" şeklinde bitişik yazılmıştır. Bu, yanlış bir kullanımdır. Doğrusu "Bil ki" olmalıdır.
- D) Sınıftaki öğrenciler sessizce bekliyordu.
- Buradaki '-ki', "öğrenciler" kelimesinin nerede olduğunu belirten, onu sıfat yapan bir ektir ("hangi öğrenciler?" sorusuna "sınıftaki" cevabını verir). Ek olduğu için kelimeye bitişik yazılması doğrudur. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur: "Sınıfta öğrenciler sessizce bekliyordu." Bu kullanım doğrudur.
- E) Dün akşamki film çok sürükleyiciydi.
- Buradaki '-ki', "film" kelimesinin ne zaman olduğunu belirten, onu sıfat yapan bir ektir ("hangi film?" sorusuna "dün akşamki" cevabını verir). Ek olduğu için kelimeye bitişik yazılması doğrudur. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur: "Dün akşam film çok sürükleyiciydi." Bu kullanım doğrudur.
Bu durumda, 'ki' bağlacının yanlış kullanıldığı cümle C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
