Sevgili öğrenciler, 'de' veya 'da' ekinin ne zaman ayrı, ne zaman bitişik yazılacağını anlamak için çok basit bir kuralımız var. Bu kuralı uygulayarak doğru cevabı kolayca bulabiliriz.
Temel Kural:
- Eğer 'de/da' kelimeye bitişik yazıldığında bir yer, zaman veya durum bildiriyorsa (yani "-de/-da" hal eki ise), bitişik yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur veya anlamsız hale gelir.
- Eğer 'de/da' kelimeye ayrı yazıldığında "bile", "dahi" veya "ayrıca" anlamı katıyorsa (yani bağlaç olan 'de/da' ise), ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı genellikle bozulmaz, sadece vurgu veya ek anlam kaybolur.
Şimdi bu kuralı seçeneklerimize uygulayalım:
- A) Bahçede oynuyorlar.
- Buradaki 'de'yi cümleden çıkaralım: "Bahçe oynuyorlar." Cümle anlamsız hale geldi.
- 'Bahçede' kelimesi, oynama eyleminin nerede gerçekleştiğini (yerini) bildiriyor.
- Bu durumda 'de' bir hal ekidir ve bitişik yazılması doğrudur.
- B) O da bizim takımda.
- Buradaki 'da'yı cümleden çıkaralım: "O bizim takımda." Cümle hala anlamlı ve dilbilgisel olarak doğru. Sadece "o kişinin de" anlamındaki vurgu kayboldu.
- 'Da' burada "o kişi de, o da" anlamında bir bağlaçtır. "O da bizim takımda" cümlesi "O da bizim takımda yer alıyor" veya "O da bizim takımın bir üyesi" anlamına gelir.
- Bağlaç olan 'da' her zaman ayrı yazılmalıdır. Bu nedenle bu cümlede 'da' ayrı yazılmalıdır.
- C) Evde kimse yok.
- Buradaki 'de'yi cümleden çıkaralım: "Ev kimse yok." Cümle anlamsız hale geldi.
- 'Evde' kelimesi, kimsenin nerede olmadığını (yerini) bildiriyor.
- Bu durumda 'de' bir hal ekidir ve bitişik yazılması doğrudur.
Yukarıdaki incelemelere göre, 'da'nın ayrı yazılması gereken cümle B seçeneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
