Hangi cümlede 'ki' bitişik yazılmalıdır?
A) Öyle ki hepimiz sevindik.
B) Sınıftaki öğrenciler sessiz.
C) Dün ki maç çok heyecanlıydı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
'Ki'nin yazımı, Türkçede sıkça karıştırılan konulardan biridir. Ancak birkaç basit kuralı aklımızda tutarak bu karışıklığı kolayca giderebiliriz. Gelin, 'ki'nin ne zaman bitişik, ne zaman ayrı yazıldığını hatırlayalım ve sorumuzdaki cümleleri inceleyelim:
- Bağlaç olan 'ki': İki cümleyi veya cümle değerindeki sözcükleri birbirine bağlar. Genellikle kendinden önceki sözcükten ayrı yazılır. Bu 'ki'nin yerine '-ler/-lar' ekini getirdiğimizde anlam bozulur. (Örnek: "Duydum ki geliyormuş." -> "Duydumkiler" anlamsız.)
- İlgi zamiri olan '-ki': Bir ismin yerini tutar ve kendinden önceki sözcüğe bitişik yazılır. Genellikle bir ismin yerini tuttuğu için, yerine bir isim koyabiliriz. (Örnek: "Benim kalemim kayboldu, seninki nerede?" -> "Senin kalemin nerede?")
- Sıfat yapan '-ki': Bir ismin önüne gelerek onu niteleyen veya belirten bir sıfat türetir. Kendinden önceki sözcüğe bitişik yazılır. Genellikle "hangi?" sorusuna cevap verir. (Örnek: "Evdeki hesap çarşıya uymaz." -> "Hangi hesap? Evdeki hesap.")
- Kalıplaşmış 'ki'ler: Bazı bağlaçlar zamanla kalıplaşmış ve bitişik yazılır hale gelmiştir. Bunlar: oysaki, mademki, belki, halbuki, çünkü, meğerki, illaki. (Bu sözcükleri "SOMBAHÇEM" veya "SİMBOHÇAM" gibi kodlamalarla aklınızda tutabilirsiniz.)
Şimdi seçeneklerimizi bu kurallara göre inceleyelim:
- A) Öyle ki hepimiz sevindik.
- Buradaki 'ki', iki cümleyi (Öyle oldu ki / hepimiz sevindik) birbirine bağlayan bir bağlaçtır.
- Bağlaç olan 'ki' her zaman ayrı yazılır.
- Bu nedenle, bu cümlede 'ki'nin ayrı yazılması doğrudur. Soru bize bitişik yazılması gerekeni sorduğu için bu seçenek doğru değildir.
- B) Sınıftaki öğrenciler sessiz.
- Buradaki '-ki', "hangi öğrenciler?" sorusuna "sınıftaki öğrenciler" cevabını vererek 'öğrenciler' ismini niteleyen bir sıfat yapan ektir.
- Sıfat yapan '-ki' her zaman kendinden önceki sözcüğe bitişik yazılır.
- Bu cümlede 'sınıftaki' kelimesi doğru bir şekilde bitişik yazılmıştır ve kurala göre de bitişik yazılması gerekmektedir.
- C) Dün ki maç çok heyecanlıydı.
- Buradaki '-ki' de "hangi maç?" sorusuna "dünkü maç" cevabını vererek 'maç' ismini niteleyen bir sıfat yapan ektir.
- Sıfat yapan '-ki' her zaman kendinden önceki sözcüğe bitişik yazılır. Bu nedenle bu ifade aslında "Dünkü" şeklinde bitişik yazılmalıydı.
- Ancak, sorudaki cümlede 'ki' ayrı yazılmıştır. Bu cümlede 'ki' bitişik yazılması gerektiği halde ayrı yazıldığı için, sorunun istediği "bitişik yazılmalıdır" koşulunu, cümlenin mevcut yazımıyla karşılamaz.
Yukarıdaki açıklamalara göre, 'ki'nin bitişik yazılması gereken ve aynı zamanda doğru yazılmış olan cümle B seçeneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
