Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'dikkatli' kelimesi zarf olarak kullanılmıştır?
A) Dikkatli bir sürücüydü.
B) Dikkatli çocuk soruyu çözdü.
C) Dikkatli dinledi.
D) Dikkatli plan yaptı.
Bu soruda, 'dikkatli' kelimesinin hangi cümlede zarf olarak kullanıldığını bulmamız isteniyor. Öncelikle zarf ve sıfat arasındaki temel farkı hatırlayalım:
- Zarf (Belirteç): Fiilleri, fiilimsileri, sıfatları veya başka zarfları niteleyen, onların anlamlarını durum, zaman, yer-yön, miktar gibi yönlerden tamamlayan kelimelerdir. Fiile sorulan "Nasıl?", "Ne zaman?", "Nereye?", "Ne kadar?" gibi sorulara cevap verirler.
- Sıfat (Ön Ad): İsimleri niteleyen veya belirten kelimelerdir. İsme sorulan "Nasıl?", "Hangi?", "Kaç?" gibi sorulara cevap verirler.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve 'dikkatli' kelimesinin hangi görevi üstlendiğini belirleyelim:
- A) Dikkatli bir sürücüydü. Bu cümlede 'sürücü' bir isimdir. 'Dikkatli' kelimesi, 'nasıl bir sürücü' olduğunu açıklayarak 'sürücü' ismini nitelemektedir. Dolayısıyla 'dikkatli' kelimesi bu cümlede sıfat olarak kullanılmıştır.
- B) Dikkatli çocuk soruyu çözdü. Burada 'çocuk' bir isimdir. 'Dikkatli' kelimesi, 'nasıl bir çocuk' olduğunu belirterek 'çocuk' ismini nitelemektedir. Bu nedenle 'dikkatli' kelimesi bu cümlede de sıfat olarak kullanılmıştır.
- C) Dikkatli dinledi. Bu cümlede 'dinledi' bir fiildir (eylem). 'Dikkatli' kelimesi, 'nasıl dinledi' sorusuna cevap vererek 'dinleme' eyleminin yapılış biçimini açıklamaktadır. Fiili nitelediği için 'dikkatli' kelimesi bu cümlede zarf olarak kullanılmıştır.
- D) Dikkatli plan yaptı. Bu cümlede 'plan' kelimesi isimdir. 'Dikkatli' kelimesi, 'nasıl bir plan' olduğunu açıklayarak 'plan' ismini nitelemektedir. Yani, yapılan planın niteliğini belirtmektedir. Dolayısıyla 'dikkatli' kelimesi bu cümlede sıfat olarak kullanılmıştır. (Eğer cümle "Planı dikkatli yaptı" şeklinde olsaydı, 'dikkatli' kelimesi 'yaptı' fiilini niteleyerek zarf görevinde olurdu.)
Yukarıdaki detaylı incelemeler sonucunda, 'dikkatli' kelimesinin bir fiili niteleyerek zarf görevinde kullanıldığı tek seçeneğin C seçeneği olduğunu açıkça görmekteyiz.
Cevap C seçeneğidir.
