Sevgili öğrenciler, bu soruda 'de' bağlacının yazımıyla ilgili temel bir kuralı hatırlayacağız. Türkçede 'de/da' iki farklı şekilde karşımıza çıkar: ya bir bağlaçtır ya da bir ektir. Bu ikisini ayırt etmek için basit ama etkili yöntemlerimiz var.
- Bağlaç olan 'de/da': Her zaman ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz, sadece bir vurgu veya "bile, dahi" anlamı eksilir. Bağlaç olan 'de/da' hiçbir zaman 'te/ta' şeklini almaz.
- Ek olan '-de/-da' (bulunma hal eki): Her zaman kelimeye bitişik yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur, hatta cümle anlamsız hale gelebilir. Ek olan '-de/-da', kelimenin son harfine göre 'te/ta' şeklini alabilir (ünsüz benzeşmesi kuralı).
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) O da bizimle gelecek.
- Buradaki 'da' ayrı yazılmıştır. Cümleden çıkarıp okuyalım: "O bizimle gelecek." Cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece "başkaları gibi o da" anlamındaki vurgu azalıyor. Bu durumda 'da' bir bağlaçtır ve doğru yazılmıştır.
- B) Bu konuda sen de haklısın.
- Buradaki 'de' ayrı yazılmıştır. Cümleden çıkarıp okuyalım: "Bu konuda sen haklısın." Cümlenin anlamı bozulmuyor, "başkaları gibi sen de" anlamındaki vurgu azalıyor. Bu durumda 'de' bir bağlaçtır ve doğru yazılmıştır.
- C) Kitap ta okumak gerekir.
- Buradaki 'ta' ayrı yazılmıştır. Cümleden çıkarıp okuyalım: "Kitap okumak gerekir." Cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece "başka şeylerin yanı sıra kitap da" anlamındaki vurgu azalıyor. Bu durum, 'ta'nın bir bağlaç olduğunu gösterir. Ancak bağlaç olan 'de/da' hiçbir zaman 'te/ta' şeklini almaz. Yani, 'fıstıkçı şahap' kuralı bağlaç için geçerli değildir. Bu nedenle, bağlaç olan 'de' veya 'da' her zaman bu iki formdan birinde olmalıdır. Doğru yazımı "Kitap da okumak gerekir" şeklinde olmalıydı. Dolayısıyla bu cümlede 'de' bağlacı yanlış yazılmıştır.
- D) Sende biraz para var mı?
- Buradaki 'de' bitişik yazılmıştır. Cümleden çıkarıp okuyalım: "Sen biraz para var mı?" Cümlenin anlamı tamamen bozuluyor ve anlamsız hale geliyor. Bu durumda '-de' bulunma hal ekidir ("kimde?" sorusuna cevap verir) ve bitişik yazılması doğrudur.
- E) O da bu işi yapabilir.
- Buradaki 'da' ayrı yazılmıştır. Cümleden çıkarıp okuyalım: "O bu işi yapabilir." Cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece "başkaları gibi o da" anlamındaki vurgu azalıyor. Bu durumda 'da' bir bağlaçtır ve doğru yazılmıştır.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, 'de' bağlacının yanlış yazıldığı cümle C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
