Hangi seçenekteki cümlede zincirleme isim tamlaması nesne görevinde kullanılmıştır?
A) Okul bahçesinin ağaçları budandı.
B) Annem ev işlerinin planını yaptı.
C) Çocuk parkının oyuncağı kırıldı.
D) Öğretmen sınıf kurallarının listesini astı.
E) Bahçe duvarının boyası soldu.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, hem "zincirleme isim tamlaması" kavramını hem de cümlenin ögelerinden "nesne" kavramını iyi anlamamız gerekiyor. Adım adım ilerleyerek doğru cevabı bulalım:
- 1. Zincirleme İsim Tamlaması Nedir?
- İsim tamlamaları en az iki isimden oluşur. Zincirleme isim tamlaması ise en az üç isimden oluşur ve bu isimlerden en az biri kendi içinde bir isim tamlaması oluşturur. Genellikle "belirtisiz isim tamlaması + belirtili isim tamlaması" şeklinde karşımıza çıkar. Örneğin, "okul bahçesinin kapısı" ifadesinde "okul bahçesi" belirtisiz isim tamlamasıdır, bu tamlama da "kapı" kelimesiyle birleşerek "okul bahçesinin kapısı" şeklinde bir zincirleme isim tamlaması oluşturur.
- 2. Nesne Nedir?
- Nesne, cümlede yüklemin bildirdiği işten etkilenen ögedir. Yükleme sorulan "Neyi?", "Kimi?" (belirtili nesne için) veya "Ne?" (belirtisiz nesne için) sorularına cevap verir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Okul bahçesinin ağaçları budandı.
- Bu cümlede yüklem "budandı" fiilidir. "Ne budandı?" diye sorduğumuzda "Okul bahçesinin ağaçları" cevabını alırız. Bu ifade cümlenin öznesidir (işi yapan veya yapılan şey).
- "Okul bahçesinin ağaçları" ifadesi bir zincirleme isim tamlamasıdır ("okul bahçesi" belirtisiz isim tamlamasıdır, bu tamlama "-nin ağaçları" ile birleşerek zincirleme isim tamlaması oluşturmuştur).
- Ancak bu zincirleme isim tamlaması cümlede nesne değil, özne görevindedir.
- B) Annem ev işlerinin planını yaptı.
- Bu cümlede yüklem "yaptı" fiilidir. "Kim yaptı?" diye sorduğumuzda "Annem" cevabını alırız (özne). "Neyi yaptı?" diye sorduğumuzda "ev işlerinin planını" cevabını alırız. Bu ifade cümlenin belirtili nesnesidir.
- "Ev işlerinin planı" ifadesi bir zincirleme isim tamlamasıdır ("ev işleri" belirtisiz isim tamlamasıdır, bu tamlama "-nin planı" ile birleşerek zincirleme isim tamlaması oluşturmuştur).
- Bu seçenekte zincirleme isim tamlaması nesne görevinde kullanılmıştır.
- C) Çocuk parkının oyuncağı kırıldı.
- Bu cümlede yüklem "kırıldı" fiilidir. "Ne kırıldı?" diye sorduğumuzda "Çocuk parkının oyuncağı" cevabını alırız. Bu ifade cümlenin öznesidir.
- "Çocuk parkının oyuncağı" ifadesi bir zincirleme isim tamlamasıdır ("çocuk parkı" belirtisiz isim tamlamasıdır, bu tamlama "-nın oyuncağı" ile birleşerek zincirleme isim tamlaması oluşturmuştur).
- Ancak bu zincirleme isim tamlaması cümlede nesne değil, özne görevindedir.
- D) Öğretmen sınıf kurallarının listesini astı.
- Bu cümlede yüklem "astı" fiilidir. "Kim astı?" diye sorduğumuzda "Öğretmen" cevabını alırız (özne). "Neyi astı?" diye sorduğumuzda "sınıf kurallarının listesini" cevabını alırız. Bu ifade cümlenin belirtili nesnesidir.
- "Sınıf kurallarının listesi" ifadesi bir zincirleme isim tamlamasıdır ("sınıf kuralları" belirtisiz isim tamlamasıdır, bu tamlama "-nın listesi" ile birleşerek zincirleme isim tamlaması oluşturmuştur).
- Bu seçenekte zincirleme isim tamlaması nesne görevinde kullanılmıştır.
- E) Bahçe duvarının boyası soldu.
- Bu cümlede yüklem "soldu" fiilidir. "Ne soldu?" diye sorduğumuzda "Bahçe duvarının boyası" cevabını alırız. Bu ifade cümlenin öznesidir.
- "Bahçe duvarının boyası" ifadesi bir zincirleme isim tamlamasıdır ("bahçe duvarı" belirtisiz isim tamlamasıdır, bu tamlama "-nın boyası" ile birleşerek zincirleme isim tamlaması oluşturmuştur).
- Ancak bu zincirleme isim tamlaması cümlede nesne değil, özne görevindedir.
İncelemelerimiz sonucunda, D seçeneğindeki "sınıf kurallarının listesi" ifadesinin hem bir zincirleme isim tamlaması olduğunu hem de cümlede "neyi astı?" sorusuna cevap vererek nesne görevinde kullanıldığını görüyoruz.
Cevap D seçeneğidir.
