Saltanatın kaldırılmasına yol açan temel neden aşağıdakilerden hangisidir?
A) Ekonomik kriz
B) Milli egemenlik ilkesi ile çelişmesi
C) Dış borçların artması
D) Halifelik makamının güçlenmesi
Sevgili öğrenciler,
Saltanatın kaldırılması, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş sürecindeki en önemli adımlardan biridir. Bu kararın temel nedenini anlamak için, o dönemin siyasi ve ideolojik atmosferini iyi kavramamız gerekir.
- A) Ekonomik kriz: Osmanlı İmparatorluğu uzun süredir ekonomik krizler ve dış borçlarla mücadele ediyordu. Bu sorunlar, imparatorluğun zayıflamasında etkili olsa da, saltanatın kaldırılması kararı, doğrudan ekonomik sorunlardan ziyade, yeni kurulan devletin yönetim felsefesiyle ilgiliydi. Ekonomik sorunlar, saltanatın kaldırılmasının temel ve doğrudan nedeni değildi.
- B) Milli egemenlik ilkesi ile çelişmesi: İşte bu, saltanatın kaldırılmasının en temel nedenidir. Türk Kurtuluş Savaşı, milletin kendi kaderini tayin etme ve kendi kendini yönetme iradesi üzerine kurulmuştur. Amasya Genelgesi'nden itibaren "Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır" ilkesi benimsenmiştir. Ankara'da açılan Büyük Millet Meclisi, egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu milli egemenliğe dayalı bir yönetim anlayışını temsil ediyordu. Saltanat ise, egemenliğin tek bir kişiye (padişaha) ait olduğu, babadan oğula geçen bir sistemdi. Bu iki anlayış, yani milli egemenlik ve saltanat, birbirine tamamen zıttı ve aynı anda var olamazdı. Yeni Türk devleti, egemenliği millete veren bir yapı kurmak istediği için saltanatı kaldırmak zorundaydı.
- C) Dış borçların artması: Tıpkı ekonomik kriz gibi, dış borçlar da Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerindeki önemli sorunlardandı. Ancak bu durum, saltanatın kaldırılmasının doğrudan ve ideolojik gerekçesi değildir. Dış borçlar, imparatorluğun yıkılışını hızlandıran faktörlerden biri olsa da, yeni devletin saltanatı neden kaldırdığını açıklamaz.
- D) Halifelik makamının güçlenmesi: Bu seçenek doğru değildir. Aksine, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinde halifelik makamı siyasi olarak zayıflamıştı. Saltanatın kaldırılmasından sonra bir süre daha devam eden halifelik, daha sonra laiklik ilkesi doğrultusunda o da kaldırılmıştır. Yani halifelik güçlenmedi, tam tersine kaldırılma sürecine girdi.
Gördüğümüz gibi, saltanatın kaldırılmasının ardındaki en güçlü ve ideolojik neden, yeni Türk devletinin temelini oluşturan milli egemenlik ilkesiydi. Milletin kendi kendini yönetme hakkı, tek kişinin egemenliğine dayalı saltanat sistemiyle bağdaşmıyordu.
Cevap B seçeneğidir.
