Sevgili öğrenciler, bu soru klasik koşullanma sürecinin temelini oluşturan bir kavramı anlamamızı istiyor. Adım adım inceleyelim:
- Öncelikle, soruda bahsedilen durumu netleştirelim: Nötr bir uyaranın (başlangıçta hiçbir tepki vermediğimiz bir şeyin), koşulsuz bir uyaranla (doğal olarak bir tepki veren uyaranla) tekrar tekrar eşleştirilmesi sonucunda, bu nötr uyaranın artık tek başına bir tepki oluşturur hale gelmesi. Bu duruma ne ad verilir?
- Klasik koşullanma, Ivan Pavlov'un köpekler üzerindeki deneyleriyle ortaya koyduğu bir öğrenme türüdür. Bu süreçte temel kavramlar şunlardır:
- Nötr Uyaran (NU): Başlangıçta ilgili tepkiyi tetiklemeyen uyaran (örneğin, zil sesi).
- Koşulsuz Uyaran (KU): Doğal olarak, öğrenme gerektirmeden bir tepkiyi tetikleyen uyaran (örneğin, yiyecek).
- Koşulsuz Tepki (KT): Koşulsuz uyarana verilen doğal tepki (örneğin, yiyeceğe salya akıtma).
- Koşullanma sürecinde, nötr uyaran (zil sesi) koşulsuz uyaranla (yiyecek) defalarca eşleştirilir. Bu eşleştirme sonucunda, nötr uyaran artık tek başına koşulsuz tepkiye benzer bir tepkiyi tetiklemeye başlar. Bu noktada:
- Nötr uyaran, Koşullu Uyaran (KUy) haline gelir (zil sesi).
- Koşullu uyarana verilen tepki ise Koşullu Tepki (KTp) olarak adlandırılır (zil sesine salya akıtma).
- Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) Genelleme: Koşullu bir tepkinin, koşullu uyarana benzer diğer uyaranlara da verilmesidir. Örneğin, sadece belirli bir zil sesine değil, benzer tondaki diğer zil seslerine de salya akıtılması. Bu, sorudaki tanıma uymuyor.
- B) Sönme: Koşullu uyaranın (zil sesi) koşulsuz uyaran (yiyecek) olmadan tekrar tekrar sunulması sonucunda koşullu tepkinin (salya akıtma) zamanla zayıflaması ve ortadan kalkmasıdır. Bu da sorudaki tanıma uymuyor.
- C) Kendiliğinden geri gelme: Sönme gerçekleştikten bir süre sonra, koşullu tepkinin (salya akıtma) aniden ve zayıf bir şekilde yeniden ortaya çıkmasıdır. Bu da sorudaki tanıma uymuyor.
- D) Koşullanma: Nötr bir uyaranın, koşulsuz bir uyaranla eşleştirilmesi sonucunda koşullu uyaran haline gelmesi ve koşullu bir tepkiyi tetiklemesi sürecinin genel adıdır. Soruda tam olarak bu süreç tanımlanmaktadır.
Bu nedenle, nötr bir uyaranın koşulsuz uyaranla eşleştirilmesi sonucu koşullu uyaran haline gelmesi süreci koşullanma olarak ifade edilir.
Cevap D seçeneğidir.
