🎓 KPSS Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, KPSS Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi Test 1'in kapsadığı Birinci Dünya Savaşı'ndan İkinci Dünya Savaşı'na kadar olan dönemin temel olaylarını ve kavramlarını sade bir dille özetlemektedir.
📌 Birinci Dünya Savaşı ve Sonuçları
20. yüzyılın başlarında yaşanan bu büyük savaş, dünya siyasi haritasını ve güç dengelerini kökten değiştiren olaylara yol açtı.
- Savaşın Başlama Nedenleri: Milliyetçilik akımı, sömürgecilik yarışı, silahlanma ve devletler arası bloklaşmalar (İtilaf ve İttifak Devletleri) savaşın temelini oluşturdu. Avusturya-Macaristan veliahdının Saraybosna'da öldürülmesi savaşın fitilini ateşledi.
- Önemli Cepheler: Batı Cephesi (siper savaşları), Doğu Cephesi ve Osmanlı Devleti'nin savaştığı Çanakkale, Kafkas, Kanal cepheleri öne çıktı.
- Savaşın Sonu ve Wilson İlkeleri: ABD'nin savaşa girmesi ve yayımladığı Wilson İlkeleri, savaşın bitişinde ve yeni dünya düzeninin şekillenmesinde etkili oldu. Almanya, Osmanlı, Avusturya-Macaristan ve Bulgaristan savaşı kaybetti.
- Paris Barış Konferansı (1919): Yenilen devletlerle yapılacak antlaşmaların taslağı hazırlandı. Bu konferansta, gelecekteki savaşları önlemek amacıyla Milletler Cemiyeti'nin kurulması kararlaştırıldı.
- Milletler Cemiyeti (Cemiyet-i Akvam): Uluslararası barışı korumak ve anlaşmazlıkları çözmek amacıyla kuruldu. Ancak büyük devletlerin çıkarları doğrultusunda hareket etmesi, etkinliğini sınırladı.
- Mandater Sistem: Savaş sonrası bağımsızlığa henüz hazır olmadığı düşünülen bölgelerin, "gelişmiş" devletler tarafından yönetilmesi esasına dayanıyordu. Aslında sömürgeciliğin yeni bir biçimiydi.
💡 İpucu: Wilson İlkeleri'nde "yenilen devletlerden toprak alınmayacak" maddesi olmasına rağmen, mandater sistemin nasıl ortaya çıktığını ve bu ilkenin nasıl esnetildiğini düşünün.
📌 İki Savaş Arası Dönem (1923-1939)
Birinci Dünya Savaşı'nın ardından gelen bu dönem, ekonomik krizler, totaliter rejimlerin yükselişi ve yeni bir dünya savaşına doğru giden gerginliklerle doluydu.
- 1929 Dünya Ekonomik Krizi (Büyük Buhran): ABD'de borsanın çökmesiyle başlayan bu kriz, kısa sürede tüm dünyayı etkiledi. İşsizlik, yoksulluk ve ekonomik daralma birçok ülkede siyasi istikrarsızlığa yol açtı.
- Totaliter Rejimlerin Yükselişi: Krizin ve savaşın yarattığı ortamda, İtalya'da Faşizm (Mussolini), Almanya'da Nazizm (Hitler) ve Sovyetler Birliği'nde Komünizm (Stalin) gibi baskıcı, tek parti yönetimleri güç kazandı.
- Ortak Özellikleri: Bu rejimler genellikle tek lider kültü, yoğun propaganda, muhalefetin bastırılması, yayılmacı ve milliyetçi politikalarla karakterize edildi.
- Uzak Doğu'da Gelişmeler: Japonya, ekonomik sıkıntılar ve hammadde ihtiyacı nedeniyle yayılmacı bir politika izleyerek Mançurya'yı işgal etti ve Çin ile savaşa girdi.
- Barışı Koruma Çabaları: Locarno Antlaşması ve Kellogg-Briand Paktı gibi uluslararası antlaşmalarla barışı güvence altına alma çabaları oldu. Ancak bu çabalar, devletlerin silahlanma yarışını ve saldırgan politikalarını durdurmaya yetmedi.
⚠️ Dikkat: Bu dönemde yükselen totaliter rejimlerin, Birinci Dünya Savaşı'nın yarattığı ekonomik ve sosyal sorunlar zemininde nasıl güçlendiğini anlamak, dönemin olaylarını kavramak için önemlidir.
📌 İkinci Dünya Savaşı'na Giden Süreç
Totaliter rejimlerin yayılmacı politikaları ve uluslararası örgütlerin yetersiz kalması, dünyayı kaçınılmaz olarak yeni bir büyük felakete sürükledi.
- Mihver Devletleri'nin Saldırganlığı: Almanya (Rhineland'ın askerileştirilmesi, Avusturya'nın ilhakı, Çekoslovakya'dan Südet Bölgesi talebi), İtalya (Etiyopya'yı işgal) ve Japonya (Çin'e saldırılar) gibi devletler, uluslararası hukuku hiçe sayan saldırgan politikalar izledi.
- Yatıştırma Politikası: İngiltere ve Fransa gibi büyük devletler, yeni bir savaştan çekindikleri için Hitler'in saldırgan adımlarına karşı genellikle pasif kaldı. Bu politika, Almanya'yı daha da cesaretlendirdi.
- Münih Konferansı (1938): İngiltere, Fransa, Almanya ve İtalya arasında yapılan bu konferansta, Çekoslovakya'nın Südet Bölgesi'nin Almanya'ya verilmesi kararlaştırıldı. Bu, yatıştırma politikasının en belirgin örneğidir.
- SSCB-Almanya Saldırmazlık Paktı (1939): Almanya ile Sovyetler Birliği arasında imzalanan bu pakt, birbirlerine saldırmamayı ve Doğu Avrupa'daki bazı toprakları gizlice paylaşmayı öngörüyordu. Bu antlaşma, savaşın başlamasında kilit rol oynadı.
- Savaşın Başlaması: Almanya'nın 1 Eylül 1939'da Polonya'yı işgal etmesiyle İkinci Dünya Savaşı resmen başladı.
💡 İpucu: Yatıştırma politikasının kısa vadede savaşı geciktirse de, uzun vadede Almanya'nın gücünü artırarak daha büyük bir savaşa yol açtığını unutmayın.
