🎓 KPSS Tarih çıkmış sorular Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu "KPSS Tarih çıkmış sorular Test 1" testinde karşılaşabileceğiniz temel konuları, yani İlk Türk Devletleri, Türk İslam Devletleri ve Anadolu Selçuklu Devleti dönemlerini sade bir dille özetlemektedir. Bu konular, KPSS Tarih'in başlangıç noktaları olup, her yıl mutlaka soru gelen önemli başlıklardır.
📌 İlk Türk Devletleri (Orta Asya Türk Tarihi)
İslamiyet öncesi dönemde Orta Asya'da kurulan Türk devletleri, kendine özgü yaşam tarzları ve yönetim anlayışlarıyla tarihimize damga vurmuştur. Bu dönemde göçebe yaşam tarzı, hayvancılık ve savaşçılık ön plandadır.
- Devlet Anlayışı: "Kut" adı verilen, devleti yönetme yetkisinin Tanrı tarafından verildiğine inanılan bir anlayış hakimdi. Bu durum, taht kavgalarına zemin hazırlayabilirdi.
- Yönetim: Devletler genellikle doğu-batı şeklinde "ikili teşkilat" ile yönetilirdi. Doğuyu asıl kağan, batıyı ise onun kardeşi veya akrabası yönetirdi.
- Ordu: Mete Han'ın kurduğu "onlu sistem" sayesinde güçlü ve disiplinli ordulara sahiptiler. Bu sistem, günümüz ordularına da ilham vermiştir.
- Hukuk: Yazılı olmayan hukuk kurallarına "Töre" denirdi. Töre, toplum düzenini sağlayan önemli bir unsurdu.
- Önemli Devletler:
- Asya Hun Devleti: Bilinen ilk Türk devleti. Mete Han döneminde en parlak zamanını yaşadı. Çin'i vergiye bağladılar.
- Göktürkler: "Türk" adını kullanan ilk devlettir. Orhun Abideleri (Yazıtları), Türk tarihinin ve edebiyatının ilk yazılı örnekleridir.
- Uygurlar: Yerleşik hayata geçen ilk Türk devleti. Maniheizm dinini benimsediler, bu da savaşçı özelliklerini zayıflattı. Mimari ve sanatta önemli eserler verdiler (fresk, minyatür).
💡 İpucu: Orhun Yazıtları'nın Göktürkler'e, yerleşik hayat ve maniheizm'in Uygurlar'a ait olduğunu unutmayın. Bu, sıkça karıştırılan bir noktadır.
📌 Türk İslam Devletleri
Türklerin İslamiyet'i kabul etmeye başlamasıyla kurulan devletler, hem Türk kültürünü hem de İslam medeniyetini harmanlayarak yeni bir sentez oluşturmuştur. Talas Savaşı, Türklerin İslamiyet'e geçişinde önemli bir dönüm noktasıdır.
- Karahanlılar: İlk Türk-İslam devleti kabul edilir. Tamamen Türklerden oluşur ve Türkçeyi resmi dil olarak kullanmışlardır. İlk Türk İslam eserlerini (Kutadgu Bilig, Divan-ı Lügat-it Türk) vermişlerdir. Burslu öğrenci sistemi ve ilk medreseleri kurmuşlardır.
- Gazneliler: Afganistan'da kuruldu. En önemli hükümdarı Gazneli Mahmut'tur. Hindistan'a seferler düzenleyerek İslamiyet'in yayılmasına katkıda bulundular. "Sultan" unvanını kullanan ilk hükümdardır.
- Büyük Selçuklu Devleti: Tuğrul Bey tarafından kuruldu. Dandanakan Savaşı (1040) ile Gaznelileri yenerek bağımsız oldular. Pasinler Savaşı (1048) ile Bizans'ı mağlup ettiler. Malazgirt Savaşı (1071) ile Anadolu'nun kapıları Türklere açıldı. Nizamiye Medreseleri'ni kurarak bilim ve eğitime önem verdiler. Batınilik (Haşhaşilik) gibi iç isyanlarla mücadele ettiler.
⚠️ Dikkat: Karahanlıların "Türkçe" ve "Türk kimliği" vurgusu, Gaznelilerin "Sultan unvanı" ve "Hindistan seferleri", Büyük Selçuklu'nun ise "Malazgirt Savaşı" ve "Nizamiye Medreseleri" ile öne çıktığını unutmayın.
📌 Anadolu Selçuklu Devleti
Malazgirt Savaşı sonrası Anadolu'ya yerleşen Türkmenler tarafından kurulan beyliklerin ardından, Anadolu'da kurulan en büyük ve merkezi Türk devletidir. Anadolu'nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasında kilit rol oynamıştır.
- Kuruluş: Kutalmışoğlu Süleyman Şah tarafından İznik'te kuruldu. Daha sonra başkent Konya'ya taşındı.
- Miryokefalon Savaşı (1176): II. Kılıç Arslan döneminde Bizans'a karşı kazanılan bu zaferle, Anadolu'nun kesin olarak Türk yurdu olduğu tescillendi. "Türkiye Tarihi" tabiri bu savaştan sonra kullanılmaya başlandı.
- Ticaret ve Ekonomi: Kervansaraylar inşa ederek uluslararası ticareti geliştirdiler. Denizcilikle de uğraştılar. Gümrük vergileri ve sigortacılık gibi uygulamalarla ekonomiyi canlandırdılar.
- Ahilik Teşkilatı: Esnaf ve zanaatkarları bir araya getiren, mesleki eğitim veren, sosyal yardımlaşmayı sağlayan önemli bir kurumdu. Günümüz esnaf odalarına benzer bir yapıya sahipti.
- Yıkılış Süreci: Moğol istilaları ve 1243 Kösedağ Savaşı'nda Moğollara yenilmesiyle devlet zayıfladı ve yıkılma sürecine girdi. Bu durum, Anadolu'da birçok "ikinci dönem Türk beyliğinin" ortaya çıkmasına neden oldu.
💡 İpucu: Miryokefalon Savaşı'nın Anadolu'nun "tapusu" olduğunu ve Kösedağ Savaşı'nın Anadolu Selçuklu'nun sonunu getirdiğini ve beyliklerin yeniden kurulmasına yol açtığını unutmayın.
📝 Unutmayın, bu konuların her biri kendi içinde derinlemesine incelenmelidir. Bu notlar, genel bir tekrar ve hatırlatma amacı taşımaktadır. Başarılar dilerim!
