🎓 Madde geçişleri pasif ve aktif taşıma Test 1 - Ders Notu
Bu not, hücre zarından madde geçişlerini (pasif ve aktif taşıma) anlamanıza ve testteki soruları daha rahat çözmenize yardımcı olacaktır.
📌 Hücre Zarı ve Yapısı 🧱
Hücre zarı, hücreyi çevreleyen ve seçici geçirgen özelliği olan yapıdır.
- Fosfolipit tabakasından oluşur.
- Proteinler ve karbonhidratlar içerir.
- Seçici geçirgen özelliği sayesinde bazı maddelerin geçişine izin verirken bazılarını engeller.
⚠️ Dikkat: Zarın yapısını ve bileşenlerini iyi öğrenin.
📌 Pasif Taşıma ➡️
Pasif taşıma, hücre zarından madde geçişinin enerji harcanmadan gerçekleştiği olaydır. Çok yoğun ortamdan az yoğun ortama doğru olur.
- Difüzyon: Maddelerin çok yoğun ortamdan az yoğun ortama doğru kendiliğinden geçişidir.
- Kolaylaştırılmış Difüzyon: Taşıyıcı proteinler veya kanal proteinler yardımıyla gerçekleşen difüzyondur.
- Ozmoz: Suyun yarı geçirgen zardan, çok yoğun ortamdan az yoğun ortama geçişidir.
💡 İpucu: Difüzyonda derişim farkı önemlidir.
📌 Aktif Taşıma ⚡
Aktif taşıma, hücre zarından madde geçişinin enerji (ATP) harcanarak gerçekleştiği olaydır. Az yoğun ortamdan çok yoğun ortama doğru olur.
- Taşıyıcı proteinler kullanılır.
- Derişim farkına karşı gerçekleşir.
- Endositoz: Büyük moleküllerin hücre içine alınmasıdır.
- Ekzositoz: Büyük moleküllerin hücre dışına atılmasıdır.
⚠️ Dikkat: Aktif taşımada enerji (ATP) harcanır.
📌 Ozmotik Basınç ve Turgor Basıncı💧
Ozmotik basınç, suyun osmoz yoluyla geçişini sağlayan basınçtır. Turgor basıncı ise hücre içindeki suyun hücre duvarına yaptığı basınçtır.
- Hipotonik ortam: Çözelti yoğunluğu hücre içinden düşük olan ortamdır. Hücre su alır ve şişer.
- Hipertonik ortam: Çözelti yoğunluğu hücre içinden yüksek olan ortamdır. Hücre su kaybeder ve büzülür.
- İzotonik ortam: Çözelti yoğunluğu hücre içi ile aynı olan ortamdır. Su alışverişi dengededir.
💡 İpucu: Bitki hücrelerinde turgor basıncı önemlidir.
