Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'nesne eksikliği' nedeniyle anlatım bozukluğu vardır?
A) Öğretmen, ödevleri kontrol etti ve not verdi.
B) Arkadaşım bana kitap verdi, ben de okudum.
C) Annem yemek pişirdi, biz de yedik.
D) Bu filmi izledim ve çok beğendim.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugün sizlerle anlatım bozukluklarından biri olan 'nesne eksikliği' konusunu inceleyeceğiz. Bir cümlede birden fazla yüklem (fiil) bulunduğunda, bu yüklemlerden biri veya birkaçı için gerekli olan nesnenin cümlede yer almaması durumuna 'nesne eksikliği' denir. Bu durum, cümlenin anlamını belirsizleştirir ve anlatım bozukluğuna yol açar.
Şimdi seçenekleri adım adım inceleyelim:
- A) Öğretmen, ödevleri kontrol etti ve not verdi.
- Bu cümlede iki yüklem var: "kontrol etti" ve "not verdi".
- "kontrol etti" yükleminin nesnesi: "neyi kontrol etti?" sorusunun cevabı olan "ödevleri" (belirtili nesne).
- "not verdi" yüklemi ise nesne değil, dolaylı tümleç gerektirir. "Neye not verdi?" sorusunun cevabı "ödevlere" veya "onlara" olmalıdır. Cümlede "ödevlere" veya "onlara" ifadesi eksik olsa da, bu bir nesne eksikliği değil, dolaylı tümleç eksikliğidir. Dolayısıyla bu cümlede nesne eksikliği yoktur.
- B) Arkadaşım bana kitap verdi, ben de okudum.
- Bu cümlede iki yüklem var: "verdi" ve "okudum".
- "verdi" yükleminin nesnesi: "neyi verdi?" sorusunun cevabı olan "kitap" (belirtisiz nesne).
- "okudum" yüklemi için bir nesneye ihtiyaç vardır. "Neyi okudum?" sorusunun cevabı "kitabı" (belirtili nesne) veya "onu" olmalıdır. Ancak cümlede bu nesne yer almamaktadır. İlk yüklemin nesnesi olan "kitap" kelimesi, ikinci yüklem için aynı şekilde kullanılamaz (çünkü "okudum" fiili belirtili nesne ister). Bu durumda, "Arkadaşım bana kitap verdi, ben de onu okudum." veya "Arkadaşım bana kitap verdi, ben de kitabı okudum." şeklinde düzeltilmesi gerekir. İşte bu, açık bir 'nesne eksikliği' örneğidir.
- C) Annem yemek pişirdi, biz de yedik.
- Bu cümlede de "pişirdi" ve "yedik" olmak üzere iki yüklem bulunmaktadır.
- "pişirdi" yükleminin nesnesi: "neyi pişirdi?" sorusunun cevabı olan "yemek" (belirtisiz nesne).
- "yedik" yüklemi için de bir nesneye ihtiyaç vardır. "Neyi yedik?" sorusunun cevabı "yemeği" (belirtili nesne) veya "onu" olmalıdır. Cümlede bu nesne eksiktir. "Annem yemek pişirdi, biz de onu yedik." veya "Annem yemek pişirdi, biz de yemeği yedik." şeklinde düzeltilmesi gerekir. Bu da teknik olarak bir nesne eksikliğidir. Ancak, B seçeneğindeki "kitap verdi" ve "okudum" arasındaki nesne ilişkisi, belirtisizden belirtiliye geçiş ve fiilin gerektirdiği spesifiklik açısından daha belirgin bir anlatım bozukluğu örneği olarak kabul edilir.
- D) Bu filmi izledim ve çok beğendim.
- Bu cümlede "izledim" ve "beğendim" olmak üzere iki yüklem vardır.
- "izledim" yükleminin nesnesi: "neyi izledim?" sorusunun cevabı olan "bu filmi" (belirtili nesne).
- "beğendim" yüklemi için de bir nesneye ihtiyaç vardır. "Neyi beğendim?" sorusunun cevabı yine "bu filmi" veya "onu" olmalıdır. Cümlede bu nesne eksiktir. "Bu filmi izledim ve onu çok beğendim." şeklinde düzeltilmesi gerekir. Bu da bir nesne eksikliğidir. Ancak, günlük dilde bu tür kullanımlar sıklıkla göz ardı edilebilir. B seçeneği, nesnenin belirtisizden belirtiliye dönüşmesi gerektiği için daha tipik ve net bir 'nesne eksikliği' örneği olarak öne çıkar.
Yukarıdaki açıklamalara göre, B seçeneğindeki "Arkadaşım bana kitap verdi, ben de okudum." cümlesinde, "okudum" fiilinin nesnesi olan "kitabı" veya "onu" kelimesinin eksik olması nedeniyle açık bir anlatım bozukluğu (nesne eksikliği) bulunmaktadır.
Cevap B seçeneğidir.
