Paragrafta yapı soruları LGS Test 1

Hangi cümlede 'yan cümle eksikliği' nedeniyle anlatım bozukluğu vardır?

A) Sınavı kazanacağına inanıyor ve çok çalışıyor.
B) Bu kitabı okumanı tavsiye ederim, çok güzel.
C) Onu görünce çok sevindim ve sarıldım.
D) Hava soğuk olduğu için evde kaldık ve film izledik.

Sevgili öğrenciler, bu soruda 'yan cümle eksikliği' nedeniyle oluşan anlatım bozukluğunu bulmamız isteniyor. Öncelikle 'yan cümle eksikliği' ne anlama gelir, onu hatırlayalım:

• Birleşik cümlelerde, ana cümlenin veya diğer yan cümlenin yüklemiyle uyumlu olması gereken bir yan cümlenin (genellikle bir isim fiil, sıfat fiil veya zarf fiil grubu ya da bir isim cümlesi) eksik olması durumudur.
• Daha basit bir ifadeyle, bir eylemin (yüklemin) gerektirdiği bir tamamlayıcının (nesne, dolaylı tümleç, zarf tümleci vb.) bir yan cümle şeklinde olması gerekirken, bu yan cümlenin cümlede bulunmaması veya yanlış kullanılmasıdır.

Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Sınavı kazanacağına inanıyor ve çok çalışıyor.

  Bu cümlede iki yüklem var: "inanıyor" ve "çalışıyor". "İnanıyor" yüklemi, "sınavı kazanacağına" şeklinde bir dolaylı tümleç (bir isim cümlesi/yan cümle) almıştır. (Neye inanıyor? Sınavı kazanacağına.) Ancak "çalışıyor" yüklemi, "sınavı kazanacağına" ifadesini dolaylı tümleç olarak alamaz. "Sınavı kazanacağına çalışıyor" şeklinde bir kullanım dilimizde yanlıştır. "Çalışıyor" yükleminin ne amaçla çalıştığını belirten bir zarf tümlecine (bir yan cümleye) ihtiyacı vardır. Örneğin, "Sınavı kazanacağına inanıyor ve (sınavı kazanmak için) çok çalışıyor." veya "(Başarılı olmak için) çok çalışıyor." Burada "sınavı kazanmak için" ifadesi bir zarf fiil grubu olup, bir yan cümledir. Bu yan cümlenin eksikliği, anlatım bozukluğuna yol açmıştır. Dolayısıyla, bu seçenekte 'yan cümle eksikliği' vardır.

• B) Bu kitabı okumanı tavsiye ederim, çok güzel.

  Bu cümlede "çok güzel" ifadesinin öznesi eksiktir. Ne güzel? Kitap güzel. Cümle, "Bu kitabı okumanı tavsiye ederim, (kitap) çok güzel." şeklinde olmalıdır. Bu durum 'özne eksikliği' olarak adlandırılır, 'yan cümle eksikliği' değildir.

• C) Onu görünce çok sevindim ve sarıldım.

  Burada "sarılmak" fiili bir dolaylı tümleç gerektirir (Kime sarıldım?). Cümle, "Onu görünce çok sevindim ve (ona) sarıldım." şeklinde olmalıdır. Buradaki eksiklik 'dolaylı tümleç eksikliği'dir. Eksik olan "ona" bir zamirdir, bir yan cümle değildir.

• D) Hava soğuk olduğu için evde kaldık ve film izledik.

  Bu cümlede herhangi bir anlatım bozukluğu bulunmamaktadır. "Hava soğuk olduğu için" bir zarf tümleci (yan cümle) olarak nedeni belirtir ve cümledeki diğer öğelerle uyumludur.

Yukarıdaki açıklamalara göre, 'yan cümle eksikliği' nedeniyle anlatım bozukluğu olan cümle A seçeneğidir.

Cevap A seçeneğidir.