Cumhuriyet nasıl ilan edildi kısa özet Test 1

Saltanatın kaldırılmasından sonra devlet rejiminin adının konması ihtiyacı doğmuştur. 28 Ekim 1923 akşamı Mustafa Kemal Paşa, Çankaya'da yakın arkadaşlarına "Yarın Cumhuriyet'i ilan edeceğiz." demiştir.
Bu gelişmeler aşağıdakilerden hangisinin öncelikli bir sonucudur?

A) Lozan Antlaşması'nın imzalanması
B) TBMM'nin açılması
C) Halifeliğin kaldırılması
D) Saltanatın kaldırılması

Bu soru, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş sürecindeki önemli adımları ve bunların birbirleriyle olan ilişkisini anlamamızı istiyor. Şimdi adım adım inceleyelim:

• Soruyu Anlayalım: Soru metni, "Saltanatın kaldırılmasından sonra devlet rejiminin adının konması ihtiyacı doğmuştur" ifadesiyle bize çok önemli bir ipucu veriyor. Yani, bir devletin yönetim şekli (rejim) belirsiz hale gelmiş ve buna bir isim verme gerekliliği ortaya çıkmış. Mustafa Kemal Paşa'nın "Yarın Cumhuriyet'i ilan edeceğiz" sözü de bu ihtiyacın bir sonucudur. Bizden istenen, bu ihtiyacın ortaya çıkmasının öncelikli sebebini bulmaktır.
• Seçenekleri Değerlendirelim:
• A) Lozan Antlaşması'nın imzalanması: Lozan Antlaşması (Temmuz 1923), yeni Türk devletinin uluslararası alandaki varlığını ve sınırlarını tescil etmiştir. Ancak saltanatın kaldırılması (Kasım 1922) Lozan'dan önce gerçekleştiği için, devlet rejiminin adının konması ihtiyacını doğrudan ve öncelikli olarak yaratan olay Lozan değildir.
• B) TBMM'nin açılması: Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılması (Nisan 1920), ulusal egemenliğin temsil edildiği yeni bir dönemin başlangıcıydı. Ancak saltanat, TBMM'nin açılışından sonra bir süre daha varlığını sürdürmüştür. Saltanatın kaldırılmasıyla ortaya çıkan rejim boşluğunu doğrudan yaratan olay TBMM'nin açılması değil, saltanatın bizzat kendisinin ortadan kaldırılmasıdır.
• C) Halifeliğin kaldırılması: Halifelik, 3 Mart 1924 tarihinde kaldırılmıştır. Oysa soru metninde bahsedilen Cumhuriyet'in ilanı (29 Ekim 1923) halifeliğin kaldırılmasından önce gerçekleşmiştir. Dolayısıyla halifeliğin kaldırılması, Cumhuriyet'in ilanına yol açan bir gelişme olamaz.
• D) Saltanatın kaldırılması: 1 Kasım 1922 tarihinde saltanatın kaldırılmasıyla birlikte, Osmanlı İmparatorluğu'nun padişahlık rejimi sona ermiştir. Artık devletin başında bir padişah yoktu ve devletin yönetim şekli belirsiz bir durumdaydı. Bu durum, yeni Türk devletinin yönetim biçiminin ne olacağı, yani rejiminin adının ne konulacağı sorusunu gündeme getirmiştir. Mustafa Kemal Paşa'nın Cumhuriyet'i ilan etme kararı da tam olarak bu belirsizliği ortadan kaldırma ve yeni rejimi tanımlama ihtiyacından doğmuştur. Bu nedenle, soru metnindeki "Saltanatın kaldırılmasından sonra devlet rejiminin adının konması ihtiyacı doğmuştur" ifadesiyle birebir örtüşmektedir.
• Sonuç: Saltanatın kaldırılması, devletin yönetim şeklini kökten değiştirmiş ve yerine neyin geleceği sorusunu acil hale getirmiştir. Bu durum, Cumhuriyet'in ilan edilmesi ihtiyacının en temel ve öncelikli nedenidir.

Cevap D seçeneğidir.