Toplumsal kontrol mekanizmaları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Yalnızca yazılı kurallardan oluşur
B) Resmi ve gayriresmi olarak ikiye ayrılır
C) Toplumsal düzeni bozmaya yöneliktir
D) Bireysel özgürlükleri sınırsız kılar
E) Sadece devlet tarafından uygulanır
Merhaba sevgili öğrenciler!
Toplumsal kontrol mekanizmaları, bir toplumda düzeni ve uyumu sağlamak, bireylerin davranışlarını belirli normlara uygun hale getirmek için kullanılan yöntemler bütünüdür. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyerek doğru cevabı bulalım:
- A) Yalnızca yazılı kurallardan oluşur: Bu ifade doğru değildir. Toplumsal kontrol, sadece kanunlar, yönetmelikler gibi yazılı kurallardan ibaret değildir. Aynı zamanda örf ve adetler, gelenekler, ahlak kuralları, görgü kuralları gibi yazılı olmayan ancak toplum tarafından benimsenmiş birçok kuralı da içerir. Örneğin, bir arkadaş ortamında yüksek sesle konuşmamanız yazılı bir kural olmasa da toplumsal bir kontroldür.
- B) Resmi ve gayriresmi olarak ikiye ayrılır: Bu ifade kesinlikle doğrudur. Toplumsal kontrol mekanizmaları iki ana kategoriye ayrılır:
- Resmi Kontrol: Devletin yetkili organları (polis, mahkemeler, ordu vb.) tarafından uygulanan, genellikle yazılı kurallara (kanunlar) dayanan ve yaptırımları belirli olan kontrol mekanizmalarıdır. Örneğin, trafik kurallarına uymayan birine ceza kesilmesi resmi kontroldür.
- Gayriresmi Kontrol: Aile, arkadaş çevresi, komşular, okul, din gibi kurumlar ve gruplar tarafından uygulanan, genellikle yazılı olmayan normlara, değerlere ve beklentilere dayanan kontrol mekanizmalarıdır. Dedikodu, dışlama, onaylama, eleştiri gibi yöntemlerle işler. Örneğin, bir arkadaşınızın uygunsuz bir davranışına kaş göz işaretiyle tepki vermeniz gayriresmi kontroldür.
- C) Toplumsal düzeni bozmaya yöneliktir: Bu ifade tamamen yanlıştır. Toplumsal kontrol mekanizmalarının temel amacı, toplumsal düzeni sağlamak, sürdürmek ve olası bozulmaları engellemektir. Bireylerin ve grupların belirli sınırlar içinde hareket etmesini sağlayarak kaosun önüne geçmeyi hedefler.
- D) Bireysel özgürlükleri sınırsız kılar: Bu ifade de yanlıştır. Aksine, toplumsal kontrol mekanizmaları, bireylerin davranışlarına belirli sınırlar ve kısıtlamalar getirerek toplumsal uyumu sağlamaya çalışır. Herkesin sınırsız özgürlüğe sahip olduğu bir ortamda toplumsal düzenin sürdürülmesi mümkün olmazdı. Özgürlükler, başkalarının özgürlüklerini ihlal etmeyecek şekilde sınırlandırılır.
- E) Sadece devlet tarafından uygulanır: Bu ifade de doğru değildir. Resmi kontrol mekanizmaları devlet tarafından uygulanırken, gayriresmi kontrol mekanizmaları aile, arkadaş çevresi, okul, din gibi birçok farklı toplumsal kurum ve grup tarafından uygulanır. Toplumun her kesimi, kendi içinde belirli kontrol mekanizmalarına sahiptir.
Bu açıklamalar ışığında, toplumsal kontrol mekanizmalarının resmi ve gayriresmi olarak ikiye ayrıldığı bilgisi doğru ve kapsayıcı bir ifadedir.
Cevap B seçeneğidir.
