Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de" bağlacı yanlış yazılmıştır?
A) O da bizimle gelecekmiş.
B) Bu kitabı ben de okudum.
C) Sende mi bizimle geleceksin?
D) Evdeki hesap çarşıya uymaz.
Sevgili öğrenciler, "de" bağlacının doğru yazımı, Türkçe dil bilgisi konularının en önemlilerinden biridir. "De"nin bağlaç mı yoksa bulunma hali eki mi olduğunu anlamak için basit bir yöntem kullanırız: "de/da"yı cümleden çıkarırız. Eğer cümlenin anlamı bozulmuyorsa veya sadece daralıyorsa, o bir bağlaçtır ve ayrı yazılır. Eğer cümlenin anlamı tamamen bozuluyorsa, o bir ektir ve kelimeye bitişik yazılır.
- A) O da bizimle gelecekmiş.
- Bu cümlede "da"yı çıkaralım: "O bizimle gelecekmiş."
- Cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece "da"nın kattığı "ilave etme" anlamı eksiliyor. Bu durumda "da" bir bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur.
- B) Bu kitabı ben de okudum.
- Bu cümlede "de"yi çıkaralım: "Bu kitabı ben okudum."
- Cümlenin anlamı bozulmuyor, "de"nin kattığı "diğerleri gibi" anlamı eksiliyor. Bu durumda "de" bir bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur.
- C) Sende mi bizimle geleceksin?
- Bu cümlede "de"yi çıkaralım: "Sen mi bizimle geleceksin?"
- Cümlenin anlamı bozuluyor. "Sende" kelimesi burada "senin de" anlamında kullanılmak istenmiştir. Yani "Sen de mi bizimle geleceksin?" şeklinde olmalıydı.
- "Sende" bitişik yazıldığında "senin üzerinde, senin yanında" gibi bir bulunma hali anlamı taşır (Örnek: "Kalem sende mi?"). Ancak verilen cümlede bu anlam kastedilmemiştir. Burada "sen" kelimesine eklenen "de" bir bağlaçtır ve ayrı yazılması gerekir. Bu nedenle "Sende" kelimesinin bitişik yazılması yanlıştır.
- D) Evdeki hesap çarşıya uymaz.
- Bu cümlede "-deki" ekini çıkaralım: "Ev hesap çarşıya uymaz."
- Cümlenin anlamı tamamen bozuluyor ve anlamsız hale geliyor. Buradaki "-deki" eki, "ev" ismini niteleyen bir sıfat türetmiştir ("hangi hesap? evdeki hesap"). Bu bir ektir ve kelimeye bitişik yazılması doğrudur.
Yukarıdaki açıklamalara göre, "de" bağlacının yanlış yazıldığı cümle C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
