🎓 9. sınıf tarih 1. dönem 2. yazılı 4. senaryo Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu 9. sınıf tarih dersinin 1. dönem 2. yazılı sınavında karşınıza çıkabilecek ana konuları özetlemektedir. Özellikle tarih öncesi dönemler ve İlk Çağ uygarlıklarına odaklanarak sınava daha hazırlıklı girmenizi sağlayacaktır.
📌 Tarih Öncesi Dönemler: İnsanlığın İlk Adımları
İnsanlığın yazıyı kullanmaya başlamadan önceki uzun dönemine tarih öncesi dönemler diyoruz. Bu dönemler, insanların kullandığı araç gereçlere göre adlandırılmıştır.
- Taş Çağı: İnsanların taşları yontarak alet yaptığı dönemdir.
- Eski Taş (Paleolitik): Göçebe yaşam, avcılık ve toplayıcılık, mağara resimleri.
- Orta Taş (Mezolitik): Mikrolit adı verilen küçük taş aletler, iklim değişikliğiyle başlayan yeni yaşam biçimleri.
- Yeni Taş (Neolitik): Yerleşik hayata geçiş, tarım ve hayvancılığın başlaması, ilk köyler ve çanak çömlek yapımı.
- Maden Çağı: İnsanların madenleri işlemeyi öğrendiği dönemdir.
- Kalkolitik (Bakır-Taş): Bakırın ilk işlendiği, ancak taş aletlerin de hala kullanıldığı geçiş dönemi.
- Tunç (Bronz): Bakır ve kalayın karışımı olan tuncun kullanılması, şehir devletlerinin ve ilk imparatorlukların ortaya çıkışı.
- Demir: Demirin işlenmesi, daha güçlü silahlar ve aletler, büyük devletlerin ve orduların güçlenmesi.
💡 İpucu: Tarih öncesi dönemlerin sona ermesi ve tarihi devirlerin başlaması, yazının icadıyla olmuştur. Bu, insanlık tarihinde bir dönüm noktasıdır!
📌 Mezopotamya Uygarlıkları: Fırat ve Dicle'nin Bereketli Toprakları
Mezopotamya, Fırat ve Dicle nehirleri arasında kalan verimli topraklara verilen isimdir. Burada birçok önemli uygarlık doğmuştur.
- Sümerler (MÖ 4000-2000):
- Yazıyı (çivi yazısı) icat ettiler.
- İlk şehir devletlerini (Ur, Uruk, Lagaş) kurdular.
- Ziggurat adı verilen çok katlı tapınaklar inşa ettiler (gözlemevi, okul, depo).
- Ay takvimini ve dört işlemi kullandılar.
- Babiller (MÖ 1800-600):
- Hammurabi Kanunları'nı oluşturdular (kısasa kısas ilkesi).
- Babil Kulesi ve Asma Bahçeleri gibi mimari eserler bıraktılar.
- Asurlar (MÖ 2000-600):
- Ticaret kolonileri kurdular (Kayseri Kültepe'deki Karum).
- İlk kütüphaneyi (Ninova) kurdular.
- Kara ticaretiyle yazıyı Anadolu'ya taşıdılar.
⚠️ Dikkat: Mezopotamya'da kalıcı ve büyük mimari eserler azdır. Çünkü yapı malzemesi olarak kerpiç kullandılar ve bu da dayanıklı değildi.
📌 Mısır Uygarlığı: Nil'in Hediyesi
Mısır Uygarlığı, Nil Nehri'nin etrafında gelişmiş ve kendine özgü bir kültür yaratmıştır.
- Nil Nehri sayesinde tarım gelişti ve düzenli bir yaşam sürdürüldü.
- Firavunlar tanrı-kral kabul edildi ve mutlakiyetle ülkeyi yönettiler.
- Piramitler, firavunlar için anıt mezarlar olarak inşa edildi.
- Hiyeroglif adı verilen resim yazısını kullandılar.
- Tıp, eczacılık ve mumyacılıkta ileri gittiler (ölüden sonra yaşama inançları nedeniyle).
- Güneş takvimini kullandılar.
💡 İpucu: Mısır'ın etrafının doğal engellerle (çöl, deniz) çevrili olması, dışarıdan etkileşimi azalttı ve özgün bir kültür geliştirmelerine yardımcı oldu.
📌 Anadolu Uygarlıkları: Medeniyetlerin Beşiği
Anadolu, coğrafi konumu ve verimli toprakları sayesinde birçok büyük uygarlığa ev sahipliği yapmıştır.
- Hititler (MÖ 1700-700):
- Başkentleri Hattuşaş'tır (Boğazköy).
- Mısır ile tarihin ilk yazılı antlaşması olan Kadeş Antlaşması'nı imzaladılar.
- Pankuş adı verilen bir meclisleri vardı.
- Tavananna adı verilen kraliçeler yönetimde etkiliydi.
- Anal adı verilen yıllıklar tuttular (objektif tarih yazıcılığının ilk örnekleri).
- Frigler (MÖ 750-300):
- Başkentleri Gordion'dur.
- Tarım ve hayvancılıkla uğraştılar. Tarımı koruyan sert kanunları vardı (öküz öldürenin, saban kıranın cezası ölümdü).
- Dokumacılıkta (tapates halıları) ve maden işlemeciliğinde ilerlediler.
- Fibula adı verilen çengelli iğneleriyle ünlüdürler.
- Lidyalılar (MÖ 680-546):
- Başkentleri Sard'dır.
- Tarihte parayı ilk kullanan uygarlıktır. Bu durum takas usulünü bitirip ticareti geliştirdi.
- Kral Yolu'nu yaptılar ve ticarette önemli rol oynadılar.
- Urartular (MÖ 900-600):
- Başkentleri Tuşpa'dır (Van).
- Madencilik ve kale mimarisinde çok ileri gittiler.
- Taş işçiliğinde ustaydılar.
⚠️ Dikkat: Anadolu uygarlıkları, Mezopotamya ve Mısır'dan farklı olarak, daha çok ticaret ve tarım ağırlıklı bir gelişme göstermiştir.
📌 Ege ve Yunan Uygarlıkları: Demokrasinin Doğuşu
Ege ve Yunan uygarlıkları, demokrasinin temellerini atmış ve felsefe, bilim ve sanatta önemli gelişmeler kaydetmiştir.
- Girit (Minos) Uygarlığı (MÖ 3000-1400):
- Deniz ticaretiyle zenginleştiler.
- Knossos Sarayı en önemli mimari eserleridir.
- Miken Uygarlığı (MÖ 1600-1100):
- Akalar tarafından kuruldu.
- Savaşçı bir toplumdu.
- Truva Savaşı'na katıldıkları düşünülür.
- Yunan Uygarlığı (MÖ 1200-338):
- Polis adı verilen şehir devletleri halinde yaşadılar (Atina, Sparta).
- Atina'da demokrasi ilk kez ortaya çıktı.
- Felsefe, tarih, tıp, matematik gibi alanlarda önemli düşünürler yetiştirdiler (Sokrates, Platon, Aristo, Hipokrat, Heredot).
- Olimpiyat Oyunları'nı düzenlediler.
💡 İpucu: Yunan şehir devletleri arasındaki rekabet ve özgür düşünce ortamı, felsefe ve bilimin gelişmesine katkı sağlamıştır.
📌 Roma Uygarlığı: Hukukun ve İmparatorluğun Yükselişi
Roma Uygarlığı, hukuk sistemi, mimarisi ve geniş imparatorluğu ile tarihe damga vurmuştur.
- Başlangıçta şehir devleti iken, zamanla krallık, cumhuriyet ve imparatorluk dönemlerini yaşadı.
- 12 Levha Kanunları: Roma hukukunun temelini oluşturur ve günümüz Avrupa hukukunun da temelidir.
- Mimari ve mühendislikte çok ileri gittiler (yollar, su kemerleri, arenalar, hamamlar).
- Latin alfabesini geliştirerek günümüzdeki alfabenin temellerini attılar.
- Hristiyanlık, Roma İmparatorluğu döneminde ortaya çıktı ve yayıldı.
- İmparatorluk, MS 395'te Batı ve Doğu Roma olarak ikiye ayrıldı.
⚠️ Dikkat: Roma İmparatorluğu'nun geniş coğrafyaya yayılması, farklı kültürlerin bir araya gelmesine ve Roma kültürünün yayılmasına neden olmuştur.
📝 Sevgili öğrenciler, bu konuları tekrar ederek ve önemli noktaları aklınızda tutarak sınavda başarılı olabilirsiniz. Bol şans dilerim!
