Sanayi Devrimi'nin 18. yüzyılda İngiltere'de başlamasında aşağıdaki faktörlerden hangisi diğerlerine göre daha az etkili olmuştur?
A) Kömür ve demir yataklarının bol olması
B) Sömürge imparatorluğundan gelen hammadde kaynakları
C) Tarımda kullanılan gelişmiş sulama sistemleri
D) Deniz ticareti için uygun coğrafi konum
Sevgili öğrenciler, bu soruda Sanayi Devrimi'nin 18. yüzyılda İngiltere'de başlamasında etkili olan faktörleri değerlendirmemiz isteniyor. Ancak bizden, diğerlerine göre daha az etkili olan faktörü bulmamız bekleniyor. Sanayi Devrimi, üretimde insan ve hayvan gücünden makine gücüne geçişi ifade eden büyük bir dönüşümdür. İngiltere'nin bu devrime öncülük etmesinin birçok nedeni vardır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kömür ve demir yataklarının bol olması: Sanayi Devrimi'nin en önemli itici güçlerinden biri buhar makinesiydi. Buhar makineleri kömürle çalışıyordu ve demir, bu makinelerin ve diğer sanayi ekipmanlarının yapımında temel hammaddeydi. İngiltere'nin bu iki kaynağa da bolca sahip olması, sanayileşme için hayati bir avantaj sağlamıştır. Bu, çok etkili bir faktördür.
- B) Sömürge imparatorluğundan gelen hammadde kaynakları: İngiltere, geniş bir sömürge imparatorluğuna sahipti. Bu sömürgelerden (örneğin Hindistan ve Amerika'dan) pamuk gibi hammaddeler bolca ve ucuza temin ediliyor, üretilen mamul mallar da yine bu sömürgelerde pazar buluyordu. Bu durum, sanayinin büyümesi için hem girdi hem de çıktı açısından kritikti. Bu da çok etkili bir faktördür.
- C) Tarımda kullanılan gelişmiş sulama sistemleri: Tarım Devrimi, Sanayi Devrimi'ne zemin hazırlayan önemli bir süreçti. Tarımsal verimliliğin artması, kentlere göç eden sanayi işçilerinin beslenmesini sağlamış ve sanayiye işgücü sağlamıştır. Ancak İngiltere'deki Tarım Devrimi'nin temel özellikleri daha çok yeni ürünler (patates, mısır), modern tarım teknikleri (nadas yerine münavebe), yeni aletler (tohum ekme makinesi) ve toprakların çitlerle çevrilmesi (Enclosure hareketleri) gibi gelişmelerdi. Gelişmiş sulama sistemleri, İngiltere'nin tarımında diğer faktörler kadar belirleyici veya yaygın bir etkiye sahip değildi. Özellikle Sanayi Devrimi'nin doğrudan başlamasında kömür, demir, sömürgeler ve coğrafi konum kadar merkezi bir rol oynamamıştır. Bu, diğerlerine göre daha az etkili bir faktördür.
- D) Deniz ticareti için uygun coğrafi konum: İngiltere bir ada ülkesiydi ve birçok doğal limana sahipti. Bu coğrafi konum, hem sömürgelerden hammadde getirmeyi hem de üretilen malları dünya pazarlarına ulaştırmayı kolaylaştırıyordu. Deniz ticareti, İngiltere'nin ekonomik gücünün ve sanayi gelişiminin temel taşlarından biriydi. Bu da çok etkili bir faktördür.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, kömür ve demir yatakları, sömürge kaynakları ve deniz ticareti için uygun coğrafi konum, Sanayi Devrimi'nin İngiltere'de başlamasında doğrudan ve çok güçlü etkileri olan faktörlerdir. Tarımsal gelişmeler önemli olsa da, "gelişmiş sulama sistemleri" diğer seçeneklerdeki faktörlere kıyasla Sanayi Devrimi'nin başlangıcında daha az belirleyici bir rol oynamıştır.
Cevap C seçeneğidir.
