Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir fiilimsi (eylemsi) yanlışı vardır?
A) Gülerek yanıma geldi.
B) Koşarak uzaklaştı.
C) Okumak güzeldir.
D) Yemek yiyerek sohbet ettik.
E) Gelecek günleri iple çekiyorum.
Sevgili öğrenciler, bu soruda fiilimsilerin (eylemsilerin) doğru kullanımını anlamak ve fiilimsi olmayan kelimeleri fiilimsi sanma hatasından kaçınmak önemlidir. Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerinden türeyen, fiil özelliklerini kısmen koruyan ancak cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Üç tür fiilimsi vardır: isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil.
- A) Gülerek yanıma geldi.
- Bu cümlede "gülerek" kelimesi, fiil kökü olan "gül-" üzerine "-erek" zarf-fiil ekini almıştır.
- "Gülerek" kelimesi, "nasıl geldi?" sorusuna cevap vererek zarf görevinde kullanılmıştır ve fiilimsidir (zarf-fiil).
- Bu cümlede fiilimsi yanlışı yoktur.
- B) Koşarak uzaklaştı.
- Bu cümlede "koşarak" kelimesi, fiil kökü olan "koş-" üzerine "-arak" zarf-fiil ekini almıştır.
- "Koşarak" kelimesi, "nasıl uzaklaştı?" sorusuna cevap vererek zarf görevinde kullanılmıştır ve fiilimsidir (zarf-fiil).
- Bu cümlede fiilimsi yanlışı yoktur.
- C) Okumak güzeldir.
- Bu cümlede "okumak" kelimesi, fiil kökü olan "oku-" üzerine "-mak" isim-fiil ekini almıştır.
- "Okumak" kelimesi, cümlenin öznesi olarak isim görevinde kullanılmıştır ve fiilimsidir (isim-fiil).
- Bu cümlede fiilimsi yanlışı yoktur.
- D) Yemek yiyerek sohbet ettik.
- Bu cümlede "yiyerek" kelimesi, fiil kökü olan "ye-" üzerine "-erek" zarf-fiil ekini almıştır.
- "Yiyerek" kelimesi, "nasıl sohbet ettik?" sorusuna cevap vererek zarf görevinde kullanılmıştır ve fiilimsidir (zarf-fiil).
- Bu cümlede fiilimsi yanlışı yoktur.
- E) Gelecek günleri iple çekiyorum.
- Bu cümlede "gelecek" kelimesi, fiil kökü olan "gel-" üzerine "-ecek" ekini almıştır. "-ecek" eki, sıfat-fiil eki olarak kullanılabilir (örneğin "gelecek yıl").
- Ancak, "gelecek" kelimesi bazı durumlarda fiilimsi özelliğini kaybederek kalıcı bir isim veya sıfat haline gelebilir. Örneğin, "gelecek" tek başına "istikbal" anlamında bir isimdir ("Gelecek hakkında konuştuk."). Ya da "yiyecek", "içecek" gibi kelimeler de fiilimsi ekleri almalarına rağmen zamanla bir varlığın adı olmuşlardır ve artık fiilimsi sayılmazlar.
- "Gelecek günler" ifadesindeki "gelecek" kelimesi, "günler" ismini niteleyen bir sıfat gibi görünse de, burada "gelecek" kelimesi fiilimsi özelliğini yitirmiş, zamanla kalıplaşmış bir sıfat (kalıcı sıfat) haline gelmiştir. Yani, "gelme" eylemini dinamik olarak ifade etmekten çok, "ilerideki, sonraki" anlamında bir zaman kavramını belirtir. Bu tür kalıplaşmış kelimeler, fiilimsi olarak kabul edilmezler. Bu nedenle, bu cümlede fiilimsi olarak görünen "gelecek" kelimesi aslında fiilimsi değildir ve bu durum bir "fiilimsi yanlışı" olarak değerlendirilir.
Cevap E seçeneğidir.
