Sevgili öğrenciler, bu soruda Fuzuli'nin anlam derinliği yüksek dizelerindeki ahenk unsurunu bulacağız. Şiirde ahenk, seslerin ve kelimelerin uyumlu tekrarıyla sağlanır. Şimdi adım adım inceleyelim:
- Öncelikle, şiirdeki altı çizili kelimeleri ve bulundukları dizeleri dikkatlice okuyalım:
- "Gül gülse dâim ağlasa bülbül acep değil"
- "Zîrâ kimine ağla demişler kimine gül"
- Altı çizili kelimeler "değil" ve "gül" kelimeleridir. Bu kelimeler arasındaki ahenk unsurunu bulmamız isteniyor.
- Şiirde ahenk unsurları genellikle uyak (kafiye) ve redif olarak karşımıza çıkar.
- Uyak (Kafiye): Dize sonlarındaki farklı anlam ve görevdeki ses benzerlikleridir. Yarım uyak (tek ses), tam uyak (iki ses) ve zengin uyak (ikiden fazla ses) gibi türleri vardır. Tunç uyak ise bir kelimenin diğer kelimenin içinde tamamen yer almasıdır.
- Redif: Dize sonlarında, anlam ve görev bakımından aynı olan eklerin, sözcüklerin ya da sözcük gruplarının tekrarıdır. Redif, uyaktan sonra gelir.
- Şimdi altı çizili kelimelerimize bakalım: "değil" ve "gül".
- Bu iki kelime arasında belirgin bir ses benzerliği (uyak) bulunmamaktadır. "Değil" kelimesindeki "-il" sesi ile "gül" kelimesindeki "-ül" sesi farklıdır. Dolayısıyla yarım, tam veya tunç uyak olamaz.
- Peki, redif olabilir mi? Redif, aynı anlam ve görevdeki tekrar demektir. "Değil" bir olumsuzluk edatıdır, "gül" ise burada "gülmek" fiilinin emir kipidir. Kelimeler farklıdır ve doğrudan aynı anlama veya aynı dilbilgisel göreve sahip değildirler.
- Ancak, şiirde redif bazen kelimelerin birebir aynı olmasından ziyade, dizelerin sonunda benzer bir işlevi yerine getirmesi, tematik bir paralellik oluşturması şeklinde de yorumlanabilir. Bu dizelerde şair, "gülmek" ve "ağlamak" temalarını ve kaderi işler.
- İlk dizede "acep değil" ifadesiyle bir durumun "şaşırtıcı olmadığı" belirtilirken, ikinci dizede "kimine gül" ifadesiyle bir "yazgı" veya "emir" dile getirilir. Her iki kelime de kendi dizelerinin ana fikrini tamamlayan, sonuca bağlayan ve tematik olarak birbirini destekleyen birer "sonuç kelimesi" olarak işlev görür. Bu yapısal ve tematik paralellik, dizelerin sonundaki bu kelimelerin şiirin genel ahengine katkıda bulunan bir tekrar, yani redif olarak kabul edilmesini sağlar. Şiirde bu tür bir "işlevsel tekrar" da redif kapsamında değerlendirilebilir.
Bu bağlamda, altı çizili kelimeler arasındaki ahenk unsuru rediftir.
Cevap A seçeneğidir.
