Sevgili öğrenciler, bu soruda akarsuların hem aşındırma (erozyon) hem de biriktirme (depozisyon) faaliyetleri sonucunda oluşan bir yer şeklini bulmamız isteniyor. Akarsular, yatak eğimlerine, taşıdıkları su miktarına ve zeminin direncine göre farklı yer şekilleri oluştururlar. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Vadi: Vadiler, akarsuların yataklarını derine ve yana doğru aşındırması (erozyon) sonucu oluşan uzun çukurluklardır. Özellikle akarsuyun üst çığırında, eğimin fazla olduğu yerlerde aşındırma faaliyeti baskındır. Biriktirme faaliyeti vadilerin oluşumunda ana etken değildir.
- B) Delta: Deltalar, akarsuların taşıdığı alüvyonları (kum, kil, çakıl gibi malzemeler) denize veya göle döküldükleri ağız kısmında biriktirmesi (depozisyon) sonucu oluşan üçgen şekilli ovalardır. Deltaların oluşumunda biriktirme faaliyeti temel ve baskın süreçtir. Aşındırma burada söz konusu değildir.
- C) Menderes: Menderesler, akarsuların yatak eğiminin azaldığı, genellikle orta ve aşağı çığırlarında, büklümler yaparak akmasıyla oluşan kıvrımlı şekillerdir. Mendereslerin dış bükey kısımlarında akarsu daha hızlı akar ve aşındırma (erozyon) yapar. İç bükey kısımlarında ise akarsu daha yavaş akar ve taşıdığı malzemeleri biriktirir (depozisyon). Bu nedenle menderesler, akarsuların hem aşındırma hem de biriktirme faaliyetlerinin eş zamanlı ve karşılıklı olarak gerçekleştiği yer şekilleridir.
- D) Şelale: Şelaleler, akarsu yatağında farklı dirençteki kayaçların bulunması ve akarsuyun dirençsiz kısımları aşındırarak ani bir düşüş oluşturmasıyla meydana gelir. Şelalelerin oluşumunda aşındırma (erozyon) faaliyeti temel ve baskın süreçtir. Biriktirme burada ana etken değildir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, menderesler akarsuların hem aşındırma hem de biriktirme faaliyetlerini aynı anda ve birbirini tamamlayacak şekilde gerçekleştirdiği tek yer şeklidir.
Cevap C seçeneğidir.
