Aşağıdakilerden hangisi taşınma olayına örnek olarak gösterilemez?
A) Akarsuyun alüvyonları taşıması
B) Rüzgarın kumları taşıması
C) Buzulun morenleri taşıması
D) Kayanın yerinde parçalanması
Sevgili öğrenciler, bu soruda "taşınma" olayının ne anlama geldiğini ve hangi seçeneğin bu tanıma uymadığını bulmamız isteniyor. Coğrafyada ve jeolojide "taşınma" (transportasyon), aşınma (erozyon) sonucu yerinden kopan kayaç ve toprak gibi malzemelerin, akarsu, rüzgar, buzul veya dalga gibi dış kuvvetler tarafından bir yerden başka bir yere götürülmesi olayıdır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Akarsuyun alüvyonları taşıması: Akarsular, yataklarını aşındırarak kopardıkları kum, çakıl, kil gibi malzemeleri (alüvyonları) akış yönünde sürükler ve başka yerlere götürür. Bu, doğrudan bir taşınma olayıdır.
- B) Rüzgarın kumları taşıması: Rüzgar, özellikle kurak ve yarı kurak bölgelerde, kum tanelerini ve ince tozları bir yerden alıp başka bir yere savurur. Bu da rüzgarın neden olduğu bir taşınma olayıdır.
- C) Buzulun morenleri taşıması: Buzullar, hareket ederken altlarındaki ve kenarlarındaki kayaçları koparır ve bu kopan malzemeleri (morenleri) kendileriyle birlikte sürükleyerek taşır. Buzul eridiğinde bu malzemeler birikir. Bu da buzulların neden olduğu bir taşınma olayıdır.
- D) Kayanın yerinde parçalanması: Bu olay, "ayrışma" veya "çözülme" (fiziksel ya da kimyasal ayrışma/weathering) olarak adlandırılır. Kayaçların sıcaklık farkları, donma-çözülme, bitki kökleri veya kimyasal reaksiyonlar gibi etkenlerle bulundukları yerde ufalanması, dağılması demektir. Bu süreçte kayaçlar parçalanır ancak yerlerinden başka bir yere taşınmazlar. Taşınma, bu parçalanma gerçekleştikten sonra başlar. Dolayısıyla, kayanın yerinde parçalanması bir taşınma değil, bir ayrışma olayıdır.
Bu açıklamalara göre, A, B ve C seçenekleri malzemelerin bir yerden başka bir yere götürülmesini ifade ederken, D seçeneği malzemenin yerinde bozulmasını ifade eder. Bu nedenle, taşınma olayına örnek olarak gösterilemez.
Cevap D seçeneğidir.
