Sevgili öğrenciler, bu tür sorular kök bilgimizi ve kelime türetme yeteneğimizi ölçer. Bir kelimenin kökünün türü denildiğinde, o kökün isim mi yoksa fiil mi olduğuna bakarız. Şimdi her bir seçeneği adım adım inceleyelim:
- A) Gülüş:
- Bu kelimenin kökü "Gül-" fiilidir. "Gülmek" eylemini ifade eder.
- "Gül" kelimesi aynı zamanda çiçek anlamında bir isim olarak da bulunsa da (sesteş kök), "gülüş" kelimesindeki anlamı "gülmek" fiilinden gelir.
- Yani, kökü fiildir.
- B) Bakış:
- Bu kelimenin kökü "Bak-" fiilidir. "Bakmak" eylemini ifade eder.
- "Bak" kelimesinin isim hali yoktur, sadece fiil olarak kullanılır.
- Yani, kökü fiildir.
- C) Yazı:
- Bu kelimenin kökü "Yaz-" fiilidir. "Yazmak" eylemini ifade eder.
- "Yaz" kelimesi aynı zamanda mevsim anlamında bir isim olarak da bulunsa da (sesteş kök), "yazı" kelimesindeki anlamı "yazmak" fiilinden gelir.
- Yani, kökü fiildir.
- D) Silgi:
- Bu kelimenin kökü "Sil-" fiilidir. "Silmek" eylemini ifade eder.
- "Sil" kelimesinin isim hali yoktur, sadece fiil olarak kullanılır.
- Yani, kökü fiildir.
- E) Koşu:
- Bu kelimenin kökü "Koş-" fiilidir. "Koşmak" eylemini ifade eder.
- "Koş" kelimesinin isim hali yoktur, sadece fiil olarak kullanılır.
- Yani, kökü fiildir.
Şimdi dikkatlice baktığımızda, tüm kelimelerin köklerinin fiil olduğunu görüyoruz. Bu durumda sorunun bizden beklediği farklılık, kökün isim mi fiil mi olmasından öte, daha özel bir ayrıma dayanıyor olabilir. Türkçede bazı fiil kökleri, aldıkları yapım ekleriyle farklı türde isimler oluşturabilirler.
- "Gülüş", "Bakış" ve "Koşu" kelimeleri, fiil köklerinden türeyen ve genellikle bir eylemin adını (oluş biçimini veya sonucunu) bildiren isimlerdir.
- "Yazı" kelimesi de "yazmak" fiilinden türemiş olup, hem eylemin adını hem de eylem sonucunda ortaya çıkan ürünü (yazılmış metin) ifade edebilir.
- Ancak "Silgi" kelimesi, "silmek" fiilinden türemiş ve fiilin yapılmasında kullanılan bir aracın adını bildiren bir isimdir. "-gi" (-gı, -gü, -gu) eki, fiilden araç adı türetme işlevine de sahiptir (örneğin: çalgı, vergi, bilgi).
Bu durumda, diğer kelimeler eylemin kendisini veya sonucunu adlandırırken, "Silgi" kelimesi eylemi gerçekleştirmeye yarayan bir aracı adlandırması bakımından diğerlerinden farklı bir türde isim oluşturmuştur. Kökün kendisi fiil olsa da, bu fiil kökünden türetilen ismin türü (araç adı olması) onu diğerlerinden ayırır.
Cevap D seçeneğidir.
