"Annem, ... hazırladı." cümlesi aşağıdakilerden hangisiyle tamamlandığında amaç-sonuç ilişkisi kurulmuş olur?
A) çok yorgundu.
B) misafirler geleceği için yemek
C) hava çok güzeldi.
D) bütün gün çalışmıştı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, bir cümleyi tamamlayarak "amaç-sonuç" ilişkisi kurmamız isteniyor. Öncelikle "amaç-sonuç" ilişkisinin ne anlama geldiğini hatırlayalım:
- Amaç (Hedef): Bir eylemin hangi niyetle, neyi gerçekleştirmek için yapıldığını gösterir. "Neden?" sorusuna "şu amaçla" cevabını verir. Genellikle "için", "diye", "-mek üzere" gibi ifadelerle kurulur.
- Sonuç (Eylem): Yapılan işin kendisidir.
- Amaç-sonuç ilişkisinde, bir eylem (sonuç) belirli bir hedefi (amaç) gerçekleştirmek için yapılır.
Şimdi verilen cümleye ve seçeneklere bakalım:
Cümle: "Annem, ... hazırladı."
Burada "hazırladı" ifadesi bizim sonucumuz (yapılan eylem). Biz bu eylemin hangi amaçla yapıldığını bulmalıyız.
- A) çok yorgundu.
- Cümleyi tamamladığımızda: "Annem, çok yorgundu hazırladı." şeklinde anlamsız bir yapı oluşur. Eğer "Annem çok yorgundu, bu yüzden hazırladı." deseydik, bu bir "sebep-sonuç" ilişkisi olurdu (yorgunluk sebep, hazırlamak sonuç). Ancak yorgunluk, hazırlamanın bir amacı değildir.
- B) misafirler geleceği için yemek
- Cümleyi tamamladığımızda: "Annem, misafirler geleceği için yemek hazırladı."
- Burada sonuç: "Annem yemek hazırladı."
- Amaç: "Misafirler geleceği için." Yani annem, misafirlerin gelmesi hedefiyle, bu niyetle yemek hazırlamıştır. "İçin" kelimesi burada açıkça amacı belirtiyor. Bu, tam olarak bir amaç-sonuç ilişkisidir.
- C) hava çok güzeldi.
- Cümleyi tamamladığımızda: "Annem, hava çok güzeldi hazırladı." şeklinde anlamsız bir yapı oluşur. Eğer "Annem hava çok güzel olduğu için hazırladı." deseydik, bu bir "sebep-sonuç" ilişkisi olurdu (havanın güzel olması sebep, hazırlamak sonuç). Havanın güzel olması, hazırlamanın bir amacı değildir.
- D) bütün gün çalışmıştı.
- Cümleyi tamamladığımızda: "Annem, bütün gün çalışmıştı hazırladı." şeklinde anlamsız bir yapı oluşur. Eğer "Annem bütün gün çalışmıştı, bu yüzden hazırladı." deseydik, bu bir "sebep-sonuç" ilişkisi olurdu (bütün gün çalışmak sebep, hazırlamak sonuç). Bütün gün çalışmak, hazırlamanın bir amacı değildir.
Gördüğümüz gibi, sadece B seçeneği "Annem yemek hazırladı." eyleminin hangi amaçla yapıldığını net bir şekilde ifade ediyor: "misafirler geleceği için".
Cevap B seçeneğidir.
