🎓 6. sınıf Türkçe 1. dönem 2. yazılı senaryo 4 Test 1 - Ders Notu
Merhaba sevgili öğrenciler! 👋 Bu ders notu, 6. sınıf Türkçe 1. dönem 2. yazılı senaryo 4 Test 1'de karşılaşabileceğiniz temel konuları kolayca anlamanız için hazırlandı. Sınavda başarılı olmak için fiilimsiler, sözcükte ve cümlede anlam, paragraf bilgisi, yazım kuralları ve noktalama işaretleri gibi konulara iyi çalışmalısın.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek türeyen, fiil özelliğini tamamen kaybetmeyip cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Yani hem fiil gibi anlam taşırlar hem de bir ismin, sıfatın ya da zarfın işini yaparlar. Üç çeşidi vardır:
- İsim-fiil (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri gelerek oluşur. Cümlede isim gibi kullanılır.
- Sıfat-fiil (Ortaç): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri gelerek oluşur. Cümlede sıfat gibi kullanılır, genellikle bir ismi niteler.
- Zarf-fiil (Bağ-fiil, Ulaç): Fiile "-ip, -arak, -meden, -ince, -ken, -alı, -dıkça, -r...mez, -esiye, -maksızın" gibi ekler gelerek oluşur. Cümlede zarf gibi kullanılır, eylemin zamanını veya durumunu belirtir.
💡 İpucu: Fiilimsiler olumsuz yapılabilir! "Gelmeyen çocuk", "Okumak istemiyorum". Bu, onları isimlerden ayırmanın önemli bir yoludur.
⚠️ Dikkat: Bazı isim-fiil ekleri kalıcı isimler oluşturur ve fiilimsi özelliğini kaybeder. (Örn: dondurma, çakmak, sarma)
📌 Sözcükte Anlam
Sözcüklerin farklı kullanım alanlarına göre kazandığı anlamlardır. İşte başlıcaları:
- Gerçek Anlam (Temel Anlam): Bir sözcüğün akla gelen ilk, bilinen anlamıdır. (Örn: "Elma"nın meyve olması)
- Mecaz Anlam: Sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. (Örn: "Tatlı" dil)
- Terim Anlam: Bir bilim, sanat, meslek dalına veya konuya özgü özel anlam taşıyan sözcüklerdir. (Örn: "Üçgen" matematikte, "nota" müzikte)
- Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler: Yazılışları farklı, anlamları aynı olan sözcüklerdir. (Örn: okul-mektep, doktor-hekim)
- Zıt Anlamlı (Karşıt Anlamlı) Sözcükler: Anlamca birbirinin karşıtı olan sözcüklerdir. (Örn: güzel-çirkin, uzun-kısa)
- Sesteş (Eş Sesli) Sözcükler: Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı olan sözcüklerdir. (Örn: "yüz" (organ), "yüz" (sayı), "yüz" (fiil))
- Deyimler: Genellikle gerçek anlamından uzaklaşmış, iki veya daha fazla sözcükten oluşan kalıplaşmış söz öbekleridir. (Örn: etekleri zil çalmak, göz gezdirmek)
- Atasözleri: Uzun deneme ve gözlemlere dayanarak söylenmiş, öğüt verici, kalıplaşmış sözlerdir. (Örn: Damlaya damlaya göl olur.)
💡 İpucu: Deyimler ve atasözleri genellikle mecaz anlam taşır ve sözcüklerin yerleri değiştirilemez.
📌 Cümlede Anlam
Cümlelerin ifade ettiği farklı anlam ilişkileridir:
- Neden-Sonuç (Sebep-Sonuç) Cümleleri: Bir eylemin hangi sebeple yapıldığını bildiren cümlelerdir. "Çünkü, için, -den dolayı" gibi ifadeler kullanılır. (Örn: Yağmur yağdığı için dışarı çıkamadık.)
- Amaç-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin hangi amaçla yapıldığını bildiren cümlelerdir. "Amacıyla, için, diye" gibi ifadeler kullanılır. (Örn: Sınavı geçmek için çok çalıştı.)
- Koşul-Sonuç (Şart-Sonuç) Cümleleri: Bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir eylemin gerçekleşmesine bağlı olduğunu bildiren cümlelerdir. "-se/-sa, -ince, -dıkça" gibi ekler veya "şartıyla" gibi sözcükler kullanılır. (Örn: Erken gelirsen sinemaya gideriz.)
- Öznel Yargı: Kişisel duygu, düşünce ve yorum içeren, kanıtlanamayan ifadelerdir. (Örn: Bu film harika olmuş.)
- Nesnel Yargı: Herkes tarafından kabul edilen, kanıtlanabilir, kişisel görüş içermeyen ifadelerdir. (Örn: Film iki saat sürdü.)
- Karşılaştırma Cümleleri: İki veya daha fazla varlık, kavram ya da durum arasındaki benzerlik veya farklılıkları belirten cümlelerdir. "Gibi, kadar, daha, en" gibi ifadeler kullanılır. (Örn: Kardeşim benden daha uzundur.)
⚠️ Dikkat: Neden-sonuç ile amaç-sonuç cümlelerini karıştırma! Amaç henüz gerçekleşmemiştir, neden ise gerçekleşmiştir.
📌 Paragrafta Anlam
Bir yazının en küçük anlamlı bütününü oluşturan paragrafların taşıdığı anlam özellikleridir:
- Paragrafın Konusu: Paragrafta üzerinde durulan, bahsedilen olay, durum veya kavramdır. "Bu paragrafta neden bahsediliyor?" sorusunun cevabıdır.
- Paragrafın Ana Fikri (Ana Düşüncesi): Yazarın okuyucuya vermek istediği temel mesaj veya derstir. "Bu paragraftan çıkarılacak ders nedir?" sorusunun cevabıdır.
- Paragrafın Başlığı: Konuyu en iyi şekilde özetleyen, kısa ve ilgi çekici sözcük veya söz öbeğidir.
- Anlatım Biçimleri:
- Açıklama: Bilgi vermek, öğretmek amacıyla kullanılır. Nesnel ifadeler ağır basar.
- Öyküleme (Hikaye Etme): Bir olayın zaman içinde akıp giden bir şekilde anlatılmasıdır. Hareketlilik vardır.
- Betimleme (Tasvir Etme): Varlıkların veya olayların özelliklerini, okuyucunun zihninde canlandıracak şekilde anlatılmasıdır. Görsel ögeler önemlidir.
- Tartışma: Yazarın kendi düşüncesini savunarak karşıt görüşü çürütmeye çalıştığı anlatım biçimidir. Soru cümleleri sık kullanılır.
- Düşünceyi Geliştirme Yolları:
- Tanımlama: "Bu nedir?" sorusuna cevap veren ifadelerdir. (Örn: Sevgi, insanı birleştiren güçlü bir duygudur.)
- Örnekleme: Anlatılan düşünceyi somutlaştırmak için örnekler verilmesidir.
- Karşılaştırma: İki farklı varlık ya da kavram arasındaki benzerlik ve farklılıkların ortaya konmasıdır.
- Tanık Gösterme: Bir düşünceyi inandırıcı kılmak için alanında uzman birinin sözlerinin tırnak içinde verilmesidir.
- Benzetme: İki farklı şey arasında ortak bir özellikten yola çıkarak yapılan ilişkilendirmedir. (Örn: Pamuk gibi eller.)
- Sayısal Verilerden Yararlanma: Düşünceyi desteklemek için istatistiksel bilgilerin, sayıların kullanılmasıdır.
💡 İpucu: Ana fikir genellikle paragrafın giriş veya sonuç bölümünde yer alır.
📝 Yazım Kuralları
Türkçeyi doğru ve anlaşılır kullanmak için uymamız gereken kurallardır:
- Büyük Harflerin Kullanımı:
- Cümle başları, özel isimler (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları vb.), kitap, dergi, gazete adları (özel adlar), unvanlar büyük harfle başlar.
- Tarihlerin (gün ve ay adları) yanındaki sayılar büyük harfle başlar. (Örn: 29 Ekim 1923)
- Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar. (Örn: 23 Nisan Salı)
- "de/da" ve "ki"nin Yazımı:
- "de/da": Bağlaç olan "de/da" ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. (Örn: Sen de gel. Kitap da okudum.) Ek olan "-de/-da" bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. (Örn: Evde kaldım. Kalem bende.)
- "ki": Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır. (Örn: Çalış ki başarasın.) Ek olan "-ki" bitişik yazılır ve ilgi eki veya sıfat yapan ek olarak kullanılır. (Örn: Evdeki hesap, benimki.)
- Sayıların Yazımı: Sayılar genellikle yazıyla yazılır. (Örn: üç, beş) Ancak para miktarı, ölçü, istatistiksel verilerde rakam kullanılır. (Örn: 15 kilogram, 100 TL) Sıra sayıları rakamla yazıldığında yanına nokta konur veya ek kesme işaretiyle ayrılır. (Örn: 3. veya 3'üncü)
- Birleşik Kelimelerin Yazımı: Anlam kayması veya ses düşmesi/türemesi gibi durumlarda bitişik yazılır. (Örn: aşçıbaşı, kahvaltı, cumartesi) Anlam kayması yoksa ayrı yazılır. (Örn: deniz yılanı, ana dil)
⚠️ Dikkat: "ki" bağlacının istisnaları vardır: "sanki, oysaki, mademki, belki, halbuki, çünkü, meğerki" (SOMBaHÇeM).
✏️ Noktalama İşaretleri
Cümlelerin anlamını düzenleyen, okumayı kolaylaştıran işaretlerdir:
- Nokta (.): Cümle sonuna, bazı kısaltmaların sonuna, sıra sayılarını belirtmek için kullanılır.
- Virgül (,): Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak, sıralı cümleleri ayırmak, ara sözleri belirtmek, hitaplardan sonra kullanmak için kullanılır.
- Soru İşareti (?): Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşırma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur. Hitap ve seslenmelerden sonra da kullanılabilir.
- Kesme İşareti ('): Özel adlara gelen çekim eklerini ayırmak, kısaltmalara gelen ekleri ayırmak, sayılara gelen ekleri ayırmak için kullanılır.
- İki Nokta (:): Kendisinden sonra örnek verilecek veya açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur.
- Üç Nokta (...): Tamamlanmamış cümlelerin sonuna, alıntılarda atlanan yerleri belirtmek için konur.
- Tırnak İşareti (" "): Başkasına ait sözleri aktarmak (doğrudan alıntı), vurgulanmak istenen sözleri belirtmek için kullanılır.
- Yay Ayraç (Parantez) (): Cümledeki açıklamaları, ek bilgileri belirtmek için kullanılır.
💡 İpucu: Virgül, bir cümlenin içinde hem özneyi hem de başka bir ögeyi ayırmak için kullanılıyorsa dikkatli olmalısın!
Sevgili öğrenciler, bu konuları tekrar ederek ve bol bol örnek çözerek yazılıya en iyi şekilde hazırlanabilirsiniz. Başarılar dilerim! 🚀
