🎓 6. sınıf Türkçe 1. dönem 2. yazılı senaryo 4 Test 2 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu, 6. sınıf Türkçe 1. dönem 2. yazılı sınavınızda karşınıza çıkabilecek temel konuları sade ve anlaşılır bir şekilde özetlemektedir. Sınavda başarılı olmanız için sözcükte, cümlede ve parçada anlam konularının yanı sıra dil bilgisi (sözcükte yapı, ses bilgisi) ile yazım ve noktalama kurallarına dikkat etmeniz önemlidir.
📌 Sözcükte Anlam Bilgisi
Kelimelerin farklı kullanım alanlarında kazandığı anlamları bilmek, soruları doğru çözmenizin anahtarıdır.
- Gerçek Anlam: Bir kelimenin akla gelen ilk, temel anlamıdır. Sözlükteki ilk anlamı da diyebiliriz.
- Mecaz Anlam: Kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. Genellikle benzetme yoluyla oluşur.
- Terim Anlam: Bilim, sanat, spor veya meslek dalına özgü özel anlam taşıyan kelimelerdir.
- Deyimler: En az iki kelimenin bir araya gelerek genellikle mecaz anlam taşıyan, kalıplaşmış söz öbekleridir.
- Atasözleri: Uzun gözlem ve deneyimler sonucu oluşmuş, öğüt veren, yol gösteren kalıplaşmış sözlerdir.
💡 İpucu: Bir kelimenin gerçek mi, mecaz mı olduğunu anlamak için cümleyi dikkatlice okuyun ve kelimenin o cümledeki kullanılış amacını düşünün.
📌 Cümlede Anlam İlişkileri
Cümleler arasındaki ilişkileri doğru anlamak, paragraf sorularında da size yardımcı olacaktır.
- Neden-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin hangi sebeple yapıldığını bildiren cümlelerdir. "Çünkü, için, -den dolayı" gibi ifadelerle bağlanır. (Örn: Yağmur yağdığı için dışarı çıkamadık.)
- Amaç-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin hangi amaçla yapıldığını bildiren cümlelerdir. "Amacıyla, diye, -mek için" gibi ifadelerle bağlanır. (Örn: Sınavı kazanmak için çok çalıştı.)
- Koşul-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir eylemin gerçekleşmesine bağlı olduğunu bildiren cümlelerdir. Genellikle "-se, -sa" eki kullanılır. (Örn: Erken yatarsan erken kalkarsın.)
- Öznel Yargı: Kişiden kişiye değişen, kanıtlanamayan, kişisel duygu ve düşünce içeren yargılardır.
- Nesnel Yargı: Herkes tarafından kabul gören, kanıtlanabilir, kişisel düşünce içermeyen yargılardır.
⚠️ Dikkat: Neden-sonuç ile amaç-sonuç cümlelerini karıştırmayın. Amaç henüz gerçekleşmemiştir, neden ise gerçekleşmiştir.
📌 Parçada Anlam
Bir metni okurken ana fikri, konuyu ve anlatım biçimlerini belirleyebilmek çok önemlidir.
- Ana Fikir (Ana Düşünce): Paragrafta yazarın okuyucuya vermek istediği temel mesajdır. Genellikle paragrafın başında veya sonunda yer alır.
- Konu: Paragrafta neyden bahsedildiğidir. "Bu paragrafta ne anlatılıyor?" sorusunun cevabıdır.
- Başlık: Paragrafın içeriğini en iyi yansıtan, kısa ve öz ifadedir.
- Anlatım Biçimleri:
- Öyküleme (Hikaye Etme): Bir olayı kişi, yer, zaman belirterek anlatmadır. (Olay akışı vardır.)
- Betimleme (Tasvir Etme): Varlıkların veya yerlerin özelliklerini gözümüzde canlandıracak şekilde anlatmadır. (Sıfatlar çok kullanılır.)
- Açıklama: Bilgi vermek, öğretmek amacıyla nesnel ifadelerle yapılan anlatımdır.
- Tartışma: Bir düşünceyi çürütmek veya kendi düşüncesini savunmak amacıyla yapılan anlatımdır.
- Düşünceyi Geliştirme Yolları: Yazarın ana fikri desteklemek için kullandığı yöntemlerdir.
- Tanımlama: "Bu nedir?" sorusuna cevap vermedir.
- Örnekleme: Anlatılan konuyu somutlaştırmak için örnekler vermedir.
- Karşılaştırma: İki veya daha fazla varlık ya da kavram arasındaki benzerlik ve farklılıkları ortaya koymadır.
- Tanık Gösterme: Alanında uzman bir kişinin sözünü alıntılamadır.
- Benzetme: İki farklı şeyi ortak bir özellikten dolayı birbirine benzetmedir.
- Sayısal Verilerden Yararlanma: İstatistik, anket sonuçları gibi sayısal bilgiler kullanmadır.
📝 Not: Ana fikir genellikle bir cümle, konu ise birkaç kelimeyle ifade edilebilir.
📌 Sözcükte Yapı (Kök, Ek, Kelime Türleri)
Kelimelerin nasıl oluştuğunu anlamak, Türkçe'nin temelini kavramanıza yardımcı olur.
- Kök: Bir kelimenin anlamlı en küçük parçasıdır. Kelimenin diğer anlamlarıyla da ilişkili olmalıdır. (Örn: "balıkçı" kelimesinin kökü "balık"tır.)
- Ekler: Kelimelerin anlamını değiştiren veya cümle içinde görev kazandıran seslerdir.
- Yapım Ekleri: Kelimenin anlamını veya türünü değiştiren eklerdir. Yeni bir kelime türetir. (Örn: göz-lük, ev-li)
- Çekim Ekleri: Kelimenin anlamını değiştirmeyen, sadece cümle içindeki görevini belirleyen eklerdir. (Örn: ev-ler, kalem-im)
- Kelime Türleri (Yapılarına Göre):
- Basit Kelimeler: Hiç yapım eki almamış kelimelerdir. Sadece çekim eki alabilirler. (Örn: kitap, evler)
- Türemiş Kelimeler: En az bir yapım eki almış kelimelerdir. (Örn: simitçi, evli, görgü)
- Birleşik Kelimeler: En az iki kelimenin bir araya gelerek yeni bir anlam oluşturduğu kelimelerdir. (Örn: hanımeli, gecekondu, bilgisayar)
💡 İpucu: Bir kelimenin kökünü bulmak için, kelimenin eklerini atarak kalan kısmın anlamlı ve kelimeyle ilişkili olup olmadığına bakın.
📌 Ses Bilgisi (Ses Olayları)
Türkçede kelimelerin yan yana gelirken veya ek alırken uğradığı ses değişimleridir.
- Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi): Sert ünsüzle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten bir kelimeye c, d, g ile başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki c, d, g harfleri ç, t, k'ye dönüşür. (Örn: kitap-cı → kitapçı, ağaç-dan → ağaçtan)
- Ünsüz Yumuşaması (Değişimi): P, ç, t, k sert ünsüzleriyle biten bir kelimeye ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde, bu ünsüzler b, c, d, ğ'ye dönüşür. (Örn: kitap-ı → kitabı, ağaç-a → ağaca)
- Ünlü Düşmesi: İkinci hecesinde dar ünlü (ı, i, u, ü) bulunan bazı iki heceli kelimeler ünlüyle başlayan bir ek aldığında, ikinci hecedeki dar ünlü düşer. (Örn: karın-ı → karnı, beyin-i → beyni)
⚠️ Dikkat: Ünsüz benzeşmesi ve ünsüz yumuşaması birbirinin zıttı olaylardır. Karıştırmamaya özen gösterin.
📌 Yazım Kuralları
Doğru ve etkili iletişim için yazım kurallarına uymak çok önemlidir.
- Büyük Harflerin Kullanımı:
- Cümle başında, özel adlarda (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları vb.), unvanlarda, belirli tarih bildiren ay ve gün adlarında büyük harf kullanılır.
- Hitaplarda, kurum ve kuruluş adlarında, kitap, dergi, gazete adlarında (özel ad olanlar) büyük harf kullanılır.
- "de" ve "ki"nin Yazımı:
- Bağlaç olan "de": Ayrı yazılır ve "dahi, bile" anlamı taşır. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. (Örn: Sen de gel.)
- Ek olan "-de": Bitişik yazılır ve "bulunma" anlamı taşır. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. (Örn: Evde kimse yok.)
- Bağlaç olan "ki": Ayrı yazılır ve genellikle iki cümleyi birbirine bağlar. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. (Örn: O kadar yorgundu ki hemen uyudu.)
- Ek olan "-ki": Bitişik yazılır ve aitlik veya ilgi anlamı taşır. (Örn: Evdeki kedi, dünkü maç)
📝 Not: "Ki" bağlacının istisnaları (somut, halbuki, oysaki, mademki, belki, çünkü, illaki) bitişik yazılır.
📌 Noktalama İşaretleri
Anlatımı daha anlaşılır kılmak, duraklamaları ve vurguları belirtmek için kullanılır.
- Nokta (.): Cümle sonuna konur, kısaltmalardan sonra kullanılır, sıra sayılarını belirtir.
- Virgül (,): Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırır, sıralı cümleleri ayırır, hitaplardan sonra kullanılır.
- Soru İşareti (?): Soru bildiren cümle veya sözcüklerin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşkınlık gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna veya hitaplardan sonra konur.
- Kesme İşareti ('): Özel adlara gelen çekim eklerini ayırır, kısaltmalara gelen ekleri ayırır, sayılara gelen ekleri ayırır.
💡 İpucu: Virgülün en temel görevi, birbiri ardına sıralanan aynı türdeki kelimeleri veya cümleleri ayırmaktır.
