🎓 6. sınıf Türkçe 1. dönem 2. yazılı senaryo 4 Test 3 - Ders Notu
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu ders notu, 6. sınıf Türkçe 1. dönem 2. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz temel konuları sade ve anlaşılır bir şekilde özetlemek için hazırlandı. Sözcükte, cümlede ve paragrafta anlamdan yazım kurallarına, noktalama işaretlerinden söz sanatlarına kadar birçok önemli başlığı birlikte gözden geçireceğiz.
📌 Sözcükte Anlam
Sözcüklerin farklı anlam özelliklerini bilmek, okuduğunu anlama ve kendini doğru ifade etme becerini geliştirir.
- Gerçek Anlam (Temel Anlam): Bir sözcüğün akla gelen ilk ve herkesçe bilinen anlamıdır. Sözlüğe baktığımızda ilk sırada gördüğümüz anlam genellikle gerçek anlamdır.
- Mecaz Anlam: Bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. Genellikle soyut bir durumu ifade eder.
- Terim Anlam: Bir bilim, sanat, spor dalı veya mesleğe özgü özel anlam taşıyan sözcüklerdir. Sadece o alanda kullanılır.
- Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler: Yazılışları farklı, anlamları aynı olan sözcüklerdir (Örn: ak-beyaz, öğrenci-talebe).
- Zıt Anlamlı (Karşıt Anlamlı) Sözcükler: Anlamca birbirinin karşıtı olan sözcüklerdir (Örn: güzel-çirkin, iyi-kötü).
- Sesteş (Eş Sesli) Sözcükler: Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı olan sözcüklerdir (Örn: gül (çiçek) - gül (eylem), yüz (sayı) - yüz (organ) - yüz (eylem)).
- Deyimler: En az iki sözcüğün bir araya gelerek gerçek anlamından uzaklaşıp yeni bir anlam kazanmasıyla oluşan kalıplaşmış söz öbekleridir (Örn: göz atmak, etekleri zil çalmak).
- Atasözleri: Uzun deneme ve gözlemlere dayanarak söylenmiş, öğüt verici, kalıplaşmış ve anonim sözlerdir (Örn: Damlaya damlaya göl olur, Ağaç yaşken eğilir).
💡 İpucu: Deyimler ve atasözleri genellikle mecaz anlam taşır ve cümle içinde bir bütün olarak düşünülmelidir.
📌 Cümlede Anlam
Cümlelerin taşıdığı farklı anlam ilişkilerini ve yargı türlerini anlamak, metinleri doğru yorumlamanı sağlar.
- Neden-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin hangi sebeple yapıldığını bildiren cümlelerdir. "Niçin?", "Neden?" sorularına cevap verir. Genellikle "-dığı için, -den dolayı, -mekten" gibi ekler veya "çünkü" bağlacı kullanılır (Örn: Yağmur yağdığı için piknik iptal oldu.).
- Amaç-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin hangi amaçla yapıldığını bildiren cümlelerdir. "Hangi amaçla?" sorusuna cevap verir. Genellikle "-mek için, -mek üzere, diye" gibi ifadeler kullanılır (Örn: Sınavı kazanmak için çok çalıştı.).
- Koşul-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin gerçekleşmesinin, başka bir eylemin gerçekleşmesine bağlı olduğunu bildiren cümlelerdir. Genellikle "-se/-sa" eki veya "ancak, yalnız" gibi bağlaçlar kullanılır (Örn: Ödevlerini yaparsan dışarı çıkabilirsin.).
- Öznel Yargılar: Kişiden kişiye değişen, doğruluğu veya yanlışlığı kanıtlanamayan, kişisel duygu ve düşünce içeren yargılardır (Örn: Bu film harika bir başyapıt.).
- Nesnel Yargılar: Doğruluğu veya yanlışlığı kanıtlanabilen, kişisel duygu ve düşünce içermeyen, herkes için aynı olan yargılardır (Örn: Türkiye'nin başkenti Ankara'dır.).
- Karşılaştırma Cümleleri: İki ya da daha fazla varlık, kavram veya durum arasındaki benzerlik veya farklılıkları belirten cümlelerdir. "Daha, en, kadar, göre" gibi ifadeler kullanılır (Örn: Ali, Mehmet'ten daha uzundur.).
⚠️ Dikkat: Neden-sonuç cümlelerinde eylem gerçekleşmiştir, amaç-sonuç cümlelerinde ise eylem henüz gerçekleşmemiştir, bir hedefe yöneliktir.
📌 Paragrafta Anlam
Paragrafı oluşturan cümlelerin bir araya gelerek nasıl bir bütün oluşturduğunu ve ne mesaj verdiğini anlamaktır.
- Konu: Paragrafta üzerinde durulan, bahsedilen şeydir. "Bu paragraf neyden bahsediyor?" sorusuna cevap verir.
- Ana Fikir (Ana Düşünce): Yazarın paragrafı yazma amacı, okuyucuya vermek istediği temel mesajdır. "Bu paragraf bana ne anlatmak istiyor?" sorusuna cevap verir. Genellikle paragrafın başında veya sonunda yer alır.
- Yardımcı Düşünceler: Ana fikri destekleyen, açıklayan, geliştiren diğer düşüncelerdir.
- Anlatım Biçimleri:
- Betimleme (Tasvir Etme): Varlıkların, yerlerin, kişilerin özelliklerini gözümüzde canlandıracak şekilde anlatmaktır. "Sözcüklerle resim çizme" diyebiliriz.
- Öyküleme (Hikaye Etme): Bir olayın zaman, yer, kişi unsurlarıyla birlikte anlatılmasıdır. Olay zinciri vardır.
- Düşünceyi Geliştirme Yolları:
- Tanımlama: "Bu nedir?" sorusuna cevap vererek bir kavramın ne olduğunu açıklamaktır.
- Karşılaştırma: İki farklı şeyin benzer veya farklı yönlerini ortaya koymaktır.
- Örnekleme: Anlatılan konuyu daha anlaşılır kılmak için örnekler vermektir.
- Benzetme: Bir varlığı veya kavramı, benzerlik yönünden daha güçlü olan başka bir varlık veya kavrama benzetmektir.
💡 İpucu: Ana fikir genellikle genel bir yargıdır, konu ise daha özeldir. Örneğin, konu "kitap okumanın faydaları" ise, ana fikir "düzenli kitap okumak insanı geliştirir" olabilir.
📌 Yazım Kuralları
Yazım kuralları, dilimizi doğru ve anlaşılır kullanmamızı sağlar. Özellikle büyük harf kullanımı ve bazı eklerin yazımı önemlidir.
- Büyük Harflerin Kullanımı:
- Cümleler büyük harfle başlar.
- Özel adlar (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları, hayvanlara verilen özel adlar vb.) büyük harfle başlar.
- Kurum, kuruluş, dernek, iş yeri adlarının her kelimesi büyük harfle başlar.
- Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar (Örn: 29 Ekim Salı günü).
- Kitap, dergi, gazete adlarının her kelimesi büyük harfle başlar (Örn: Milliyet Gazetesi).
- "-de / -da" Bağlacının Yazımı:
- Bağlaç olan "-de / -da" ayrı yazılır ve asla "-te / -ta" şekline dönüşmez (Örn: Sen de gel, Kitap da okudum).
- Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmazsa bağlaçtır.
- "-ki" Bağlacının Yazımı:
- Bağlaç olan "-ki" ayrı yazılır (Örn: Duydum ki unutmuşsun, Oysaki sen gelmedin).
- Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmazsa bağlaçtır.
- "Sanki, Oysaki, Mademki, Belki, Halbuki, Çünkü, Meğerki" (SOMBaHCeM) kelimelerindeki "-ki"ler kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır.
⚠️ Dikkat: "-de / -da" eki (bulunma durumu) bitişik yazılır ve "-te / -ta" şekline dönüşebilir (Örn: Evde kaldım, Okulda ders var). "-ki" eki (ilgi eki veya sıfat yapan -ki) de bitişik yazılır (Örn: Evdeki hesap, Benimki geldi).
📌 Noktalama İşaretleri
Noktalama işaretleri, cümlelerin anlamını netleştirir ve okumayı kolaylaştırır.
- Nokta (.) : Cümle sonlarına konur, kısaltmalarda kullanılır, sıra sayılarını belirtir, saat ve dakikayı ayırır.
- Virgül (,) : Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırır, sıralı cümleleri ayırır, uzun cümlelerde özneden sonra konur, ara sözleri ayırır.
- Soru İşareti (?) : Soru bildiren cümlelerin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!) : Sevinç, korku, şaşkınlık, acı gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna veya hitaplardan sonra konur.
- Kesme İşareti (') : Özel adlara gelen çekim eklerini ayırır (Örn: Ankara'ya, Ayşe'nin), kısaltmalara gelen ekleri ayırır (Örn: TBMM'nin), sayılara gelen ekleri ayırır (Örn: 19 Mayıs'ta).
💡 İpucu: Özel adlara gelen yapım ekleri ve çoğul ekleri (-ler) kesme işaretiyle ayrılmaz (Örn: Türkçenin, Ankaralılar).
📌 Söz Sanatları
Metinleri daha etkili, güzel ve akılda kalıcı hale getirmek için kullanılan sanatsal ifadelerdir.
- Benzetme (Teşbih): İki farklı şey arasında ortak bir özellikten yola çıkarak zayıf olanı güçlü olana benzetmektir (Örn: Aslan gibi güçlü asker).
- Kişileştirme (Teşhis): İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıklara insan özelliklerini vermektir (Örn: Rüzgar fısıldıyordu, Ağaçlar dans ediyordu).
- Abartma (Mübalağa): Bir şeyi olduğundan çok daha büyük veya çok daha küçük göstermektir (Örn: Bir of çeksem karşıki dağlar yıkılır, Bir çuval inciri berbat etti).
📝 Unutma: Bu konuları tekrar et, bol bol soru çöz ve anlamadığın yerleri öğretmenine sormaktan çekinme. Başarı seninle olsun!
