🎓 9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 2. Yazılı Senaryo 4 Test 5 - Ders Notu
Bu test, fiilimsiler, cümle türleri (anlamlarına göre ve yapılarına göre), anlatım bozuklukları ve noktalama işaretleri konularını kapsamaktadır. Başarılar!
📌 Fiilimsiler
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerinden türeyen, ancak fiil gibi çekimlenemeyen, cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir.
- İsim-fiil (ad-eylem): -ma, -ış, -mak eklerini alır. Örnek: "Okumak güzeldir."
- Sıfat-fiil (ortaç): -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş eklerini alır. Örnek: "Koşan çocuklar."
- Zarf-fiil (ulaç): -ken, -alı, -madan, -ınca, -ıp, -arak, -dıkça, -r…maz, -casına eklerini alır. Örnek: "Gülerek konuştu."
⚠️ Dikkat: İsim-fiil ekleri ile olumsuzluk eki "-ma" karıştırılmamalıdır.
📌 Cümle Türleri (Anlamlarına Göre)
Cümleler, taşıdıkları anlama göre farklı şekillerde sınıflandırılır.
- Olumlu Cümle: Yargının gerçekleştiğini veya gerçekleşeceğini bildirir. Örnek: "Yarın sinemaya gideceğim."
- Olumsuz Cümle: Yargının gerçekleşmediğini veya gerçekleşmeyeceğini bildirir. Örnek: "Ödevimi yapmadım."
- Soru Cümlesi: Bir şeyi öğrenmek amacıyla sorulan cümlelerdir. Örnek: "Nereye gidiyorsun?"
- Ünlem Cümlesi: Duygu (sevinç, üzüntü, şaşkınlık vb.) belirten cümlelerdir. Örnek: "Ne kadar güzel bir manzara!"
- Emir Cümlesi: Bir işin yapılmasını emreden cümlelerdir. Örnek: "Hemen buraya gel!"
- Dilek Cümlesi: Bir dileği ifade eden cümlelerdir. Örnek: "Keşke sınavdan yüksek not alsam!"
💡 İpucu: Cümledeki fiilin anlamı, cümlenin türünü belirlemede önemlidir.
📌 Cümle Türleri (Yapılarına Göre)
Cümleler, içerdikleri yargı sayısına ve cümlelerin birbirine bağlanma şekline göre sınıflandırılır.
- Basit Cümle: Tek yargı (tek yüklem) içeren cümledir. Örnek: "Kitap okuyorum."
- Birleşik Cümle: Birden fazla yargı içeren cümledir.
- Girişik Birleşik Cümle (Fiilimsi olan): İçinde fiilimsi bulunan cümle. Örnek: "Ders çalışarak başarılı oldu."
- Şartlı Birleşik Cümle: Şart kipiyle kurulan cümle. Örnek: "Çok çalışırsan kazanırsın."
- İç İçe Birleşik Cümle: Bir cümlenin başka bir cümle içinde yer alması. Örnek: "Annem, 'Hemen gel!' dedi."
- Bağlı Cümle: Bağlaçlarla birbirine bağlanan cümleler. Örnek: "Hem ders çalıştı hem de kitap okudu."
- Sıralı Cümle: Virgül veya noktalı virgülle ayrılan cümlelerdir. Örnek: "Geldim, gördüm, yendim."
⚠️ Dikkat: Yüklem sayısı, yargı sayısını belirler.
📌 Anlatım Bozuklukları
Anlatım bozuklukları, cümlenin anlamını bozan, dilbilgisi kurallarına aykırı kullanımlardır.
- Gereksiz Sözcük Kullanımı: Aynı anlamı taşıyan sözcüklerin bir arada kullanılması. Örnek: "Gelecek sene sınav olacak." (Sene zaten gelecek zamandır.)
- Anlam Belirsizliği: Cümlenin birden fazla anlama gelmesi. Örnek: "Ona araba çarpmış." (Kime çarpmış?)
- Yanlış Sözcük Kullanımı: Anlamı uygun olmayan sözcüğün kullanılması. Örnek: "Fiyatlar çok pahalı." (Fiyatlar yüksek olur.)
- Çatı Uyuşmazlığı: Fiillerin çatılarının uyumsuz olması.
- Özne-Yüklem Uyuşmazlığı: Özne ve yüklemin tekillik-çoğulluk bakımından uyumsuz olması.
- Tamlama Yanlışları: İsim veya sıfat tamlamalarında yapılan hatalar.
- Mantık Hatası: Cümlenin mantıksal olarak tutarsız olması. Örnek: "Bırakın patates soymayı, yemek bile yapamam."
💡 İpucu: Cümleyi dikkatlice okuyarak anlamdaki garipliği fark etmeye çalışın.
📌 Noktalama İşaretleri
Noktalama işaretleri, metnin daha anlaşılır olmasını sağlayan ve anlamı belirginleştiren işaretlerdir.
- Nokta (.): Cümlenin sonuna, kısaltmaların sonuna konur.
- Virgül (,): Eş görevli sözcükleri ayırmak için, sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır.
- Noktalı Virgül (;): Cümle içinde virgülle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için kullanılır.
- İki Nokta (:): Açıklama yapılacak cümlenin önüne, karşılıklı konuşmalarda konuşan kişiyi belirtmek için kullanılır.
- Üç Nokta (...): Tamamlanmamış cümlelerin sonuna, benzer örneklerin devam edeceğini belirtmek için kullanılır.
- Soru İşareti (?): Soru cümlelerinin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!): Duygu belirten cümlelerin sonuna konur.
- Tırnak İşareti (" "): Başkasının sözünü aktarırken kullanılır.
- Kısa Çizgi (-): Satıra sığmayan kelimeleri bölmek için, ara sözleri belirtmek için kullanılır.
📝 Not: Her noktalama işaretinin kendine özgü kullanım alanları vardır. Bu alanları iyi öğrenmek önemlidir.
