🎓 7. sınıf fen bilimleri 1. dönem 2. yazılı 3. senaryo Test 5 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu, 7. sınıf fen bilimleri 1. dönem 2. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz temel konuları kapsar. Özellikle "Hücre ve Bölünmeler" ünitesi üzerinde duracağız.
📌 Hücrenin Yapısı ve Görevleri
Canlıların en küçük yapı birimi olan hücre, hayatımızı sürdürmemiz için gerekli tüm işlevleri yerine getirir. Hücreler, temel olarak hücre zarı, sitoplazma ve çekirdekten oluşur.
- Hücre Zarı: Hücreyi dış etkilerden korur, hücreye şekil verir ve madde giriş çıkışını kontrol eder. Seçici geçirgendir.
- Sitoplazma: Hücre zarı ile çekirdek arasını dolduran yarı akışkan maddedir. İçinde yaşamsal faaliyetleri gerçekleştiren organeller bulunur.
- Çekirdek: Hücrenin yönetim merkezidir. Canlının kalıtsal özelliklerini taşıyan DNA'yı (kromozomları) bulundurur ve hücrenin tüm faaliyetlerini denetler.
- Organeller: Sitoplazmada bulunan ve her biri farklı bir görevi olan küçük yapılardır.
- Mitokondri: Hücrenin enerji santralidir, solunum yapar.
- Ribozom: Protein sentezi yapar.
- Endoplazmik Retikulum (ER): Madde taşınmasından sorumludur.
- Golgi Cisimciği: Salgı maddeleri üretir, paketler ve depolar.
- Lizozom: Hücre içi sindirimi yapar (hayvan hücrelerinde bulunur).
- Koful: Atık maddeleri depolar, bitki hücrelerinde büyük ve az, hayvan hücrelerinde küçük ve çoktur.
- Sentrozom: Hücre bölünmesinde görev alır (hayvan hücrelerinde bulunur).
- Kloroplast: Bitki hücrelerinde fotosentez yapar, besin ve oksijen üretir.
- Hücre Duvarı: Bitki hücrelerine dayanıklılık ve destek verir, tam geçirgendir (hayvan hücrelerinde bulunmaz).
💡 İpucu: Bitki hücresinde hücre duvarı, kloroplast, büyük ve az koful varken; hayvan hücresinde lizozom ve sentrozom bulunur. Koful küçük ve çoktur.
📌 Mitoz Bölünme
Mitoz, tek hücreli canlılarda üremeyi, çok hücreli canlılarda ise büyüme, gelişme ve yıpranan dokuların onarımını sağlayan bir hücre bölünmesi çeşididir. Sonucunda ana hücreyle aynı genetik yapıda iki yeni hücre oluşur.
- Mitoz bölünme başlamadan önce hücre büyür ve DNA kendini eşler (interfaz).
- Kromozomlar belirginleşir ve hücrenin ortasına dizilir.
- Kromozomlar zıt kutuplara çekilir ve sitoplazma bölünmesiyle iki yeni hücre oluşur.
- Oluşan hücrelerin kromozom sayısı ve genetik yapısı ana hücreyle tamamen aynıdır. Örneğin, $2n$ kromozomlu bir hücreden $2n$ kromozomlu iki hücre oluşur.
⚠️ Dikkat: Mitoz bölünme vücut hücrelerinde (deri, kas, kemik vb.) görülür ve canlının yaşamı boyunca devam eder. Kalıtsal çeşitlilik sağlamaz.
📌 Mayoz Bölünme
Mayoz, eşeyli üreyen canlılarda üreme hücrelerinin (gametlerin) oluşmasını sağlayan özel bir hücre bölünmesidir. Bu bölünme sayesinde tür içi genetik çeşitlilik sağlanır.
- Mayoz bölünme iki aşamada gerçekleşir: Mayoz I ve Mayoz II.
- Mayoz I'de kromozom sayısı yarıya iner ($2n \to n$). Bu aşamada homolog kromozomlar ayrılır ve "parça değişimi" (crossing over) ile genetik çeşitlilik sağlanır.
- Mayoz II'de ise mitoz bölünmeye benzer şekilde kardeş kromatitler ayrılır.
- Sonuçta ana hücreden farklı genetik yapıda ve yarı kromozom sayısına sahip ($n$) dört yeni hücre oluşur.
💡 İpucu: Mayoz bölünme sadece üreme ana hücrelerinde (erkeklerde sperm ana hücresi, dişilerde yumurta ana hücresi) görülür. Amacı kromozom sayısını sabit tutmak ve genetik çeşitliliği sağlamaktır.
📌 Mitoz ve Mayoz Bölünmenin Karşılaştırılması
Hem mitoz hem de mayoz hücre bölünmesi olsa da, amaçları ve sonuçları bakımından önemli farklılıkları vardır.
- Amaç: Mitozda büyüme, gelişme, onarım ve eşeysiz üreme; Mayozda ise eşeyli üreme ve genetik çeşitliliğin sağlanmasıdır.
- Gerçekleştiği Yer: Mitoz vücut hücrelerinde (somatik hücreler); Mayoz üreme ana hücrelerinde görülür.
- Oluşan Hücre Sayısı: Mitoz sonucunda 2 hücre; Mayoz sonucunda 4 hücre oluşur.
- Kromozom Sayısı: Mitozda kromozom sayısı değişmez ($2n \to 2n$); Mayozda yarıya iner ($2n \to n$).
- Kalıtsal Çeşitlilik: Mitozda kalıtsal çeşitlilik oluşmaz; Mayozda parça değişimi sayesinde kalıtsal çeşitlilik oluşur.
- Bölünme Sayısı: Mitoz tek aşamada; Mayoz iki aşamada (Mayoz I ve Mayoz II) gerçekleşir.
📝 Unutmayın: Bu konuları iyi anladığınızda, sınavdaki soruları çok daha kolay çözebilirsiniz. Bol tekrar ve soru çözümüyle başarınız artacaktır!
