🎓 9. sınıf coğrafya 1. dönem 2. yazılı 7. senaryo Test 2 - Ders Notu
Bu ders notu, 9. sınıf coğrafya 1. dönem 2. yazılı sınavının 7. senaryosunun 2. testinde yer alan temel coğrafi konuları kapsamaktadır. Özellikle Dünya'nın şekli ve hareketleri, harita bilgisi ve coğrafi koordinatlar üzerinde durulacaktır.
📌 Dünya'nın Şekli ve Sonuçları
Dünya'nın şekli geoittir. Bu şeklinin sonuçları coğrafya açısından önemlidir.
- Kutuplardan basık, Ekvator'dan şişkin olması.
- Ekvator'un çevresinin, kutuplar çevresinden daha uzun olması.
- Güneş ışınlarının düşme açısının Ekvator'dan kutuplara doğru değişmesi.
- Sıcaklık dağılışının Ekvator'dan kutuplara doğru azalması.
⚠️ Dikkat: Dünya'nın şekli tam bir küre değildir, bu nedenle yüzey alanları hesaplanırken bu durum dikkate alınmalıdır.
📌 Dünya'nın Hareketleri
Dünya'nın iki temel hareketi vardır: kendi ekseni etrafında dönmesi (günlük hareket) ve Güneş etrafında dolanması (yıllık hareket).
- Günlük Hareket: 24 saat sürer. Gece ve gündüz oluşur, yerel saat farkları ortaya çıkar, sürekli rüzgarlar ve okyanus akıntıları yön değiştirir.
- Yıllık Hareket: 365 gün 6 saat sürer. Mevsimler oluşur, Güneş ışınlarının düşme açısı yıl boyunca değişir, gece ve gündüz süreleri değişir.
💡 İpucu: Mevsimlerin oluşmasında Dünya'nın eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki hareketi etkilidir.
📌 Eksen Eğikliği ve Sonuçları
Dünya'nın dönme ekseni ile yörünge düzlemi arasındaki açıya eksen eğikliği denir (23°27').
- Mevsimlerin oluşması.
- Güneş ışınlarının yeryüzüne düşme açısının yıl içinde değişmesi.
- Gece ve gündüz sürelerinin yıl içinde değişmesi.
- Dönencelerin ve kutup dairelerinin oluşması.
⚠️ Dikkat: Eksen eğikliği olmasaydı, mevsimler oluşmazdı ve gece-gündüz süreleri yıl boyunca eşit olurdu.
📌 Coğrafi Koordinat Sistemi
Herhangi bir yerin Dünya üzerindeki konumunu belirlemek için kullanılan enlem ve boylamlardan oluşan sistemdir.
- Enlem (Paralel): Ekvator'a paralel olarak çizilen hayali çemberlerdir. Ekvator 0° enlemidir. Kutuplara doğru gidildikçe enlem dereceleri artar.
- Boylam (Meridyen): Kuzey ve Güney kutuplarını birleştiren hayali yarım çemberlerdir. Başlangıç meridyeni Greenwich'tir (0°). Doğuya ve batıya doğru gidildikçe boylam dereceleri artar.
📝 Örnek: Ankara'nın coğrafi koordinatları yaklaşık olarak 40° Kuzey enlemi ve 33° Doğu boylamıdır.
📌 Harita Bilgisi
Yeryüzünün tamamının veya bir bölümünün belirli bir ölçek dahilinde küçültülerek düzleme aktarılmasıdır.
- Ölçek: Harita üzerindeki bir uzunluğun, gerçek hayattaki uzunluğuna oranıdır. Büyük ölçekli haritalar daha ayrıntılıdır.
- Projeksiyon Yöntemleri: Dünya'nın küresel şeklini düzleme aktarırken kullanılan farklı yöntemlerdir. Silindir, konik ve düzlem projeksiyonlar yaygın olarak kullanılır.
- Harita Elemanları: Başlık, ölçek, yön oku, lejant (anahtar), koordinat sistemi gibi unsurlardır.
💡 İpucu: Harita okurken ölçeğe dikkat etmek, mesafeleri doğru tahmin etmenizi sağlar.
📌 Harita Çeşitleri
Haritalar kullanım amaçlarına göre farklı türlere ayrılır.
- Fiziki Haritalar: Yeryüzü şekillerini (dağlar, ovalar, denizler vb.) gösterir.
- Siyasi Haritalar: Ülkelerin sınırlarını, şehirleri ve yönetim merkezlerini gösterir.
- Beşeri ve Ekonomik Haritalar: Nüfus, yerleşme, tarım, sanayi gibi konuları gösterir.
- Özel Amaçlı Haritalar: Belirli bir konuyu (iklim, bitki örtüsü, deprem bölgeleri vb.) göstermek için hazırlanır.
⚠️ Dikkat: Hangi haritanın neyi gösterdiğini bilmek, doğru yorumlar yapmanızı sağlar.
