🎓 9. sınıf tarih 1. dönem 2. yazılı 5. senaryo Test 2 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu 9. sınıf tarih 1. dönem 2. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz "Türklerin İslamiyet'i Kabulü", "İlk Türk İslam Devletleri" ve "Anadolu'nun Türkleşmesi" gibi ana konuları özetlemektedir. Başarılar dileriz! 🚀
📌 Türklerin İslamiyet'i Kabulü
Türkler, Orta Asya'da çeşitli inanç sistemlerine sahipken, 8. yüzyıldan itibaren İslamiyet ile tanışmaya başladı. Bu süreç, hem Türk kültürü hem de İslam medeniyeti için önemli bir dönüm noktası oldu.
- İslamiyet Öncesi Türk İnançları: Gök Tanrı inancı, atalar kültü ve doğa kültleri yaygındı.
- Arap-Türk İlişkileri: Emeviler dönemindeki sert politikalar Türklerin İslamiyet'e geçişini yavaşlatırken, Abbasiler dönemindeki hoşgörülü politika bu süreci hızlandırdı.
- Talas Savaşı (751): Abbasiler ve Çinliler arasında yapılan bu savaşta Türkler (Karluklar), Abbasilerin yanında yer alarak İslam dünyası ile ilk büyük etkileşimi yaşadı. Bu savaş, Orta Asya'nın Çin egemenliğine girmesini engelledi.
- İslamiyet'in Türk Kültürüne Uygunluğu: Tek tanrı inancı, cihat ruhu, ahiret inancı gibi ortak noktalar Türklerin İslamiyet'i benimsemesini kolaylaştırdı.
💡 İpucu: Türklerin İslamiyet'e geçişi genellikle bireysel olarak başlamış, daha sonra kitleler halinde yayılmıştır. Bu süreçte tasavvufi akımlar da etkili olmuştur.
📌 İlk Türk İslam Devletleri
İslamiyet'i kabul eden Türkler, kendi devletlerini kurarak İslam medeniyetine büyük katkılar sağladı. Bu devletler, İslam dünyasının siyasi ve kültürel gelişiminde önemli rol oynadı.
Karahanlılar (840-1212) 🕌
Orta Asya'da kurulan ilk Türk İslam devletidir. Tamamen Türklerden oluşması ve Türkçeyi resmi dil olarak kullanmalarıyla öne çıkarlar.
- Kuruluş ve Önemli Hükümdarlar: Karluk, Yağma ve Çiğil boyları tarafından kuruldu. Satuk Buğra Han döneminde İslamiyet resmi din olarak kabul edildi.
- Kültürel Özellikler: Türk İslam sentezinin ilk örneklerini verdiler. Yusuf Has Hacip'in Kutadgu Bilig'i, Kaşgarlı Mahmut'un Divan-ı Lügat-it Türk'ü bu dönemde yazıldı.
- Sosyal Yapı: Ribat adı verilen kervansaraylar inşa ederek ticareti ve güvenliği sağladılar.
⚠️ Dikkat: Karahanlılar, Türkçeyi resmi dil olarak kullanan ilk Türk İslam devletidir ve milli benliklerini korumuşlardır.
Gazneliler (963-1187) ⚔️
Afganistan'ın Gazne şehrinde kurulan bu devlet, çok uluslu yapısıyla dikkat çeker ve özellikle Hindistan'a düzenlediği seferlerle tanınır.
- Kuruluş ve Önemli Hükümdarlar: Alp Tekin tarafından kuruldu. En parlak dönemi Sultan Mahmut dönemidir.
- Hindistan Seferleri: Sultan Mahmut, Hindistan'a 17 sefer düzenleyerek İslamiyet'in bu coğrafyada yayılmasını sağladı.
- Dandanakan Savaşı (1040): Büyük Selçuklu Devleti ile yapılan bu savaşı kaybederek yıkılış sürecine girdiler.
💡 İpucu: Gazneliler, çok uluslu bir yapıya sahip olmalarına rağmen, ordularında Türk unsurlar önemliydi.
Büyük Selçuklu Devleti (1040-1157) 🐎
Oğuz Türkleri tarafından kurulan bu güçlü devlet, İslam dünyasının koruyuculuğunu üstlendi ve Anadolu'nun Türkleşmesinde kilit rol oynadı.
- Kuruluş ve Önemli Hükümdarlar: Tuğrul Bey tarafından kuruldu. Alparslan ve Melikşah dönemlerinde en geniş sınırlarına ulaştı.
- Dandanakan Savaşı (1040): Gaznelileri yenerek bağımsızlıklarını kazandılar.
- Pasiner Savaşı (1048): Bizans ile yapılan ilk büyük savaştır ve Anadolu'ya yönelik akınların başlangıcıdır.
- Malazgirt Savaşı (1071): Sultan Alparslan komutasındaki Selçuklu ordusu, Bizans İmparatoru Romen Diyojen'i mağlup ederek Anadolu'nun kapılarını Türklere açtı. Bu savaş, Anadolu'nun Türkleşme sürecinin başlangıcıdır.
- Kültürel ve Bilimsel Gelişmeler: Nizamiye Medreseleri kuruldu. Ömer Hayyam, Gazali gibi önemli bilim insanları ve düşünürler yetişti.
⚠️ Dikkat: Büyük Selçuklu Devleti, İslam dünyasının siyasi liderliğini üstlenerek Şii Büveyhoğulları tehlikesini ortadan kaldırmış ve Haçlı Seferlerine karşı ilk savunmayı yapmıştır.
📌 Anadolu'nun Türkleşmesi ve Anadolu Selçuklu Devleti
Malazgirt Savaşı'ndan sonra Anadolu'ya akınlar hızlandı ve Türk beylikleri kurulmaya başlandı. Bu süreç, Anadolu'yu kalıcı bir Türk yurdu haline getirdi.
- Malazgirt Savaşı Sonrası: Alparslan, komutanlarına "Anadolu'da fethettiğiniz yerler sizin mülkünüzdür" diyerek Anadolu'nun fethini hızlandırdı.
- İlk Türk Beylikleri: Saltuklular (Erzurum), Mengücekliler (Erzincan), Danişmentliler (Sivas-Tokat), Artuklular (Mardin-Diyarbakır) gibi beylikler kuruldu. Bu beylikler, Anadolu'nun imarı ve Türkleşmesinde önemli rol oynadı.
- Anadolu Selçuklu Devleti (1075-1308): Kutalmışoğlu Süleyman Şah tarafından İznik'te kuruldu. Başkenti daha sonra Konya'ya taşındı.
- Haçlı Seferleri: Anadolu Selçuklu Devleti, Haçlı Seferlerine karşı İslam dünyasının ilk savunmasını yapan devlettir.
- Miryokefalon Savaşı (1176): II. Kılıçarslan komutasındaki Selçuklu ordusu, Bizans'ı yenerek Anadolu'nun kesin Türk yurdu olduğunu tescil etti.
📝 Önemli Bilgi: Miryokefalon Savaşı, Bizans'ın Türkleri Anadolu'dan atma umutlarını tamamen bitirmiştir.
📌 Haçlı Seferleri (1096-1270)
Avrupalı Hristiyanların, kutsal toprakları (Kudüs) Müslümanlardan geri almak amacıyla düzenlediği seferlerdir. Toplamda 8 büyük sefer yapılmıştır.
- Nedenleri:
- Dini Nedenler: Kudüs'ü geri alma isteği, Papa'nın Hristiyan dünyası üzerindeki etkisini artırma çabası.
- Ekonomik Nedenler: Doğu'nun zenginliklerine ulaşma arzusu, yeni ticaret yolları arayışı.
- Siyasi Nedenler: Bizans'ın Türk ilerleyişine karşı Avrupa'dan yardım istemesi, Avrupa'daki derebeylerin güçlerini artırma isteği.
- Sonuçları:
- Doğu-Batı Etkileşimi: Avrupa, İslam medeniyetinin bilimsel ve kültürel birikiminden etkilendi.
- Feodalitenin Zayıflaması: Derebeylerin birçoğu seferlerde öldü veya güç kaybetti.
- Merkezi Krallıkların Güçlenmesi: Derebeylerin zayıflaması kralların gücünü artırdı.
- Ticaretin Gelişmesi: Akdeniz limanları canlandı, Venedik ve Ceneviz gibi şehir devletleri zenginleşti.
- Türkler Açısından: Anadolu'nun Türkleşmesi yavaşladı ancak Türklerin İslam dünyasındaki saygınlığı arttı.
💡 İpucu: Haçlı Seferleri'nin en önemli sonuçlarından biri, Avrupa'nın bilimsel ve kültürel olarak gelişmesine zemin hazırlamasıdır.
📌 Moğol İstilası ve Türk Dünyası
13. yüzyılda Cengiz Han liderliğindeki Moğollar, Orta Asya'dan Avrupa'ya kadar uzanan geniş bir coğrafyayı istila etti. Bu istila, Türk dünyası üzerinde derin etkiler bıraktı.
- Moğol Yayılışı: Cengiz Han, Moğol kabilelerini birleştirerek büyük bir imparatorluk kurdu ve batıya doğru genişlemeye başladı.
- Harzemşahlar ve Moğollar: Moğolların batıya ilerleyişinde Harzemşahlar Devleti önemli bir engeldi. Ancak Harzemşahlar'ın yıkılması, Moğolların Anadolu kapılarına dayanmasına neden oldu.
- Kösedağ Savaşı (1243): Anadolu Selçuklu Devleti ile Moğollar (İlhanlılar) arasında yapılan bu savaşı Selçuklular kaybetti. Bu yenilgi, Anadolu Selçuklu Devleti'nin yıkılış sürecine girmesine ve Anadolu'da siyasi birliğin bozulmasına yol açtı.
- Sonuçları:
- Anadolu'da Türk beylikleri yeniden kuruldu (ikinci beylikler dönemi).
- Türkmen göçleri Anadolu'ya doğru hızlandı.
- Anadolu'da siyasi, ekonomik ve sosyal düzen bozuldu.
⚠️ Dikkat: Kösedağ Savaşı, Anadolu Selçuklu Devleti'nin bağımsızlığını kaybetmesine ve Anadolu'da Osmanlı Devleti'nin kuruluşuna zemin hazırlayan beyliklerin ortaya çıkmasına neden olmuştur.
