Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, sıcak ve nemli iklim bölgelerinde kimyasal çözülmenin hangi kayaç türünde daha etkili olacağını bulmamız isteniyor. Kimyasal çözülme, kayaçların kimyasal yapılarının değişerek parçalanması olayıdır. Bu süreç, özellikle suyun bol olduğu ve sıcaklığın yüksek olduğu yerlerde hızlanır çünkü kimyasal reaksiyonlar bu koşullarda daha hızlı gerçekleşir.
- Kimyasal Çözülme ve İklim İlişkisi: Sıcaklık ve nem, kimyasal çözülmenin en önemli hızlandırıcı faktörleridir. Yüksek sıcaklıklar kimyasal reaksiyonların hızını artırırken, bol su ise çözünme, hidroliz ve karbonatlaşma gibi süreçler için temel bir maddedir. Özellikle atmosferdeki karbondioksitin yağmur suyuyla birleşerek oluşturduğu zayıf karbonik asit ($H_2CO_3$), bazı kayaçlar üzerinde çok etkilidir.
- Kayaç Türlerinin İncelenmesi: Şimdi seçeneklerdeki kayaçları ve kimyasal çözülmeye karşı dirençlerini inceleyelim:
- A) Granit: Kuvars, feldispat ve mika gibi minerallerden oluşur. Feldispatlar hidroliz yoluyla kimyasal çözülmeye uğrayabilirken, kuvars kimyasal çözülmeye karşı oldukça dirençlidir. Bu nedenle granit, diğer bazı kayaçlara göre daha yavaş çözülür.
- B) Bazalt: Piroksen, olivin ve plajiyoklas feldispat gibi minerallerden oluşur. Bu mineraller hidroliz ve oksidasyon yoluyla çözülebilir ancak genel olarak granit kadar olmasa da kimyasal çözülmeye karşı orta derecede bir dirence sahiptir.
- C) Kalker (Kireçtaşı): Temel olarak kalsiyum karbonat ($CaCO_3$) mineralinden oluşur. Kalsiyum karbonat, su ve karbondioksitin oluşturduğu zayıf karbonik asit ($H_2CO_3$) ile çok kolay tepkimeye girerek çözünür. Bu sürece "karbonatlaşma" denir. Sıcak ve nemli iklimlerde, bol yağış ve yüksek sıcaklık bu çözünme sürecini son derece hızlandırır. Mağara oluşumları, sarkıt ve dikitler kalkerin bu özelliğinin en güzel örnekleridir.
- D) Kuvarsit: Neredeyse tamamen kuvars mineralinden oluşur. Kuvars, hem fiziksel hem de kimyasal çözülmeye karşı yeryüzündeki en dirençli minerallerden biridir. Bu nedenle kuvarsit, kimyasal çözülmeden en az etkilenen kayaçlardandır.
- E) Mermer: Kalkerin yüksek sıcaklık ve basınç altında başkalaşmasıyla oluşmuş metamorfik bir kayaçtır. Tıpkı kalker gibi temel minerali kalsiyum karbonattır ($CaCO_3$). Bu nedenle mermer de kalker gibi karbonatlaşma yoluyla kimyasal çözülmeye oldukça duyarlıdır. Ancak genellikle kalker, daha gözenekli yapısı nedeniyle kimyasal çözülmeye mermerden bir miktar daha fazla maruz kalabilir. Soruda "daha etkili olur" ifadesi kullanıldığı için, kalker bu koşullarda en belirgin örneklerden biridir.
- Sonuç: Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı gibi, kalsiyum karbonat içeren kayaçlar (kalker ve mermer) sıcak ve nemli iklimlerde karbonatlaşma süreciyle çok hızlı bir şekilde kimyasal çözülmeye uğrarlar. Bu kayaçlar arasında kalker, bu tür çözülmenin en tipik ve yaygın örneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
