Bir bölgede kayaçların kimyasal yollarla ayrışmasında aşağıdaki faktörlerden hangisinin etkisi diğerlerine göre daha azdır?
A) Yağış miktarı
B) Sıcaklık
C) Bitki örtüsü
D) Kayaçların mineral yapısı
E) Rüzgar hızı
Sevgili Öğrenciler,
Kayaçların kimyasal yollarla ayrışması, yani kimyasal çözülme, kayaçların mineral yapılarının su, oksijen, karbondioksit gibi maddelerle reaksiyona girerek değişmesi ve parçalanması sürecidir. Bu süreçte birçok faktör etkilidir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyerek hangi faktörün etkisinin daha az olduğunu bulalım:
- A) Yağış miktarı: Kimyasal ayrışmanın en temel etkenlerinden biridir. Su, birçok minerali çözerek veya kimyasal reaksiyonlara girerek (hidroliz, karbonatlaşma, oksidasyon) kayaçları ayrıştırır. Yağış miktarı ne kadar fazlaysa, kimyasal ayrışma da o kadar hızlı ve etkili olur. Bu nedenle etkisi çok fazladır.
- B) Sıcaklık: Kimyasal reaksiyonların hızı sıcaklıkla doğru orantılıdır. Sıcaklık arttıkça kimyasal reaksiyonlar hızlanır, dolayısıyla kimyasal ayrışma da hızlanır. Özellikle nemli ve sıcak iklimlerde kimyasal ayrışma çok belirgindir. Bu nedenle etkisi çok fazladır.
- C) Bitki örtüsü: Bitkiler, kökleriyle toprağa ve kayaçlara tutunurken organik asitler salgılar. Bu asitler kayaç mineralleriyle reaksiyona girerek onların ayrışmasını hızlandırır. Ayrıca bitki kalıntılarının çürümesiyle oluşan humik asitler de kimyasal ayrışmada etkilidir. Bu nedenle etkisi fazladır.
- D) Kayaçların mineral yapısı: Kayaçların hangi minerallerden oluştuğu, kimyasal ayrışmaya karşı dirençlerini doğrudan belirler. Örneğin, kuvars gibi bazı mineraller kimyasal ayrışmaya çok dirençliyken, feldspat veya kalsit gibi mineraller daha kolay ayrışır. Kayaçların mineral yapısı, ayrışmanın türünü ve hızını belirleyen temel bir faktördür.
- E) Rüzgar hızı: Rüzgar, genellikle kayaçların fiziksel (mekanik) ayrışmasında ve aşındırılmasında (erozyon) etkili olan bir faktördür. Kum tanelerini taşıyarak kayaçlara çarptırır ve onları fiziksel olarak aşındırır. Ancak rüzgarın, kayaçların kimyasal yapısını değiştiren reaksiyonlara doğrudan katılımı veya bu reaksiyonları hızlandırma etkisi diğer faktörlere göre çok daha azdır. Kimyasal ayrışma için su, sıcaklık ve kayaçların kimyasal bileşimi çok daha belirleyicidir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, rüzgar hızı kayaçların kimyasal yollarla ayrışmasında diğer faktörlere göre en az etkiye sahiptir.
Cevap E seçeneğidir.
