Granit gibi magmatik kayaçların fiziksel (mekanik) aşınmaya karşı dirençli olmasına rağmen, sıcaklık farklarının fazla olduğu çöllerde kolayca parçalanmasının temel nedeni nedir?
A) Kimyasal çözünmenin etkisi
B) Rüzgar erozyonunun şiddeti
C) Kayaç içindeki minerallerin genleşme ve büzülme farkları
D) Bitki köklerinin etkisi
E) Buzul aşındırması
Merhaba arkadaşlar, bu soruyu adım adım inceleyerek doğru cevaba ulaşalım. Soru, granit gibi dayanıklı kayaçların çöllerde neden kolayca parçalandığını soruyor. Unutmayın, çöllerdeki en belirgin özellik sıcaklık farklarının çok yüksek olmasıdır.
- A) Kimyasal çözünmenin etkisi: Kimyasal çözünme, kayaçların kimyasal yapısının değişmesiyle ilgilidir ve genellikle suyun varlığıyla hızlanır. Çöllerde su az olduğu için bu seçenek pek olası değil.
- B) Rüzgar erozyonunun şiddeti: Rüzgar erozyonu çöllerde etkilidir, ancak granitin doğrudan parçalanmasının temel nedeni değildir. Rüzgar daha çok aşınmış malzemeyi taşır.
- C) Kayaç içindeki minerallerin genleşme ve büzülme farkları: İşte bu doğru cevaba en yakın seçenek! Granit farklı minerallerden oluşur (örneğin kuvars, feldispat, mika). Bu minerallerin her biri, sıcaklık değişimlerine farklı şekillerde tepki verir; yani farklı oranlarda genleşir ve büzülürler. Çöllerdeki aşırı sıcaklık farkları, bu mineraller arasında sürekli bir gerilim yaratır. Bu gerilim zamanla kayacın çatlamasına ve parçalanmasına neden olur.
- D) Bitki köklerinin etkisi: Bitki kökleri kayaçların çatlaklarına girerek onları parçalayabilir, ancak çöllerde bitki örtüsü genellikle çok seyrektir. Bu nedenle bu seçeneğin etkisi sınırlıdır.
- E) Buzul aşındırması: Buzul aşındırması, buzulların hareketiyle kayaçları aşındırmasıdır. Çöllerde buzullar olmadığı için bu seçenek kesinlikle yanlış.
Gördüğünüz gibi, çöllerdeki yüksek sıcaklık farkları nedeniyle minerallerin farklı genleşme ve büzülme oranları, granitin parçalanmasının temel nedenidir. Bu durum, kayaçların "termal yorulması" olarak da adlandırılabilir.
Cevap C seçeneğidir.
