Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, levha tektoniği konusundaki temel bilgilerinizi kullanarak, iki okyanusal levhanın birbirinden uzaklaştığı levha sınırlarında hangi yer şeklinin oluştuğunu bulacağız. Levha sınırları, Dünya'nın jeolojik aktivitesinin en yoğun olduğu bölgelerdir ve farklı levha hareketleri farklı yer şekilleri oluşturur.
- Levha Tektoniği Temelleri: Dünya'nın dış katmanı olan litosfer, büyük parçalara ayrılmıştır ve bu parçalara levha denir. Bu levhalar sürekli hareket halindedir. Levhaların birbirine göre hareket yönlerine göre üç ana levha sınırı tipi vardır:
- Yaklaşan (Çarpışan) Sınırlar (Convergent Boundaries): Levhalar birbirine doğru hareket eder.
- Uzaklaşan Sınırlar (Divergent Boundaries): Levhalar birbirinden uzaklaşır.
- Yanal Atımlı (Dönüşüm) Sınırlar (Transform Boundaries): Levhalar birbirinin yanından kayar.
- Soruya Odaklanma: Soru, "iki okyanusal levhanın birbirinden uzaklaştığı" durumu ele alıyor. Bu, bir uzaklaşan (divergent) levha sınırıdır ve her iki levha da okyanusal tiptedir.
- Uzaklaşan Okyanusal Levha Sınırlarında Ne Olur?
- İki okyanusal levha birbirinden uzaklaştığında, alttaki mantodan erimiş kayaç (magma) yüzeye doğru yükselir.
- Bu magma, levhalar arasındaki boşluğu doldurur ve soğuyarak yeni okyanusal kabuk oluşturur. Bu sürece "okyanus tabanı yayılması" denir.
- Yeni kabuk sürekli olarak oluştuğu ve yükseldiği için, okyanus tabanında devasa, su altı dağ sıraları şeklinde bir yükselti meydana gelir. Bu yapıya orta okyanus sırtı denir.
- En bilinen örneği, Atlas Okyanusu'nun ortasından geçen Orta Atlantik Sırtı'dır.
- Seçenekleri Değerlendirelim:
- A) Derin okyanus hendekleri: Bunlar, bir okyanusal levhanın diğer bir okyanusal veya kıtasal levhanın altına daldığı (batma/subdüksiyon) yakınlaşan (convergent) levha sınırlarında oluşur.
- B) Volkanik ada yayları: Bunlar da genellikle bir okyanusal levhanın diğer bir okyanusal levhanın altına daldığı yakınlaşan (convergent) levha sınırlarında, dalan levhanın erimesiyle oluşan magmanın yüzeye çıkmasıyla oluşur.
- C) Orta okyanus sırtları: Yukarıda açıkladığımız gibi, iki okyanusal levhanın birbirinden uzaklaştığı uzaklaşan (divergent) levha sınırlarında, yeni okyanusal kabuğun oluşmasıyla meydana gelir. Bu, sorumuzun doğru cevabıdır.
- D) Kıvrım dağları: Bunlar genellikle iki kıtasal levhanın çarpıştığı yakınlaşan (convergent) levha sınırlarında, levhaların sıkışması ve yükselmesiyle oluşur (örneğin Himalayalar).
- E) Yanal atımlı faylar: Bunlar, levhaların birbirinin yanından yatay olarak kaydığı yanal atımlı (transform) levha sınırlarında oluşur (örneğin San Andreas Fayı).
Bu bilgiler ışığında, iki okyanusal levhanın birbirinden uzaklaştığı levha sınırlarında oluşan yer şekli orta okyanus sırtlarıdır.
Cevap C seçeneğidir.
