Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, akarsuların taşıdıkları malzemeleri (alüvyonları) belirli koşullar altında biriktirmesiyle oluşan, tarım açısından oldukça verimli bir yer şeklinin adını bulmamız isteniyor. Akarsular, yüksek yerlerden alçak yerlere doğru akarken, yataklarını aşındırır ve bu aşındırdıkları malzemeleri (kum, çakıl, kil vb.) kendileriyle birlikte taşır. Akarsuyun hızı azaldığında (örneğin eğimin azaldığı düzlüklerde) veya bir göle/denize ulaştığında, taşıma gücü azalır ve bu malzemeleri biriktirmeye başlar. İşte bu birikimler sonucunda oluşan verimli düzlükler sorumuzun cevabını oluşturuyor.
- A) Plato: Plato, çevresine göre yüksekte kalmış, geniş ve düz veya hafif dalgalı yüzeylere sahip yer şekilleridir. Akarsu birikimiyle değil, genellikle tektonik hareketler veya uzun süreli aşınma süreçleriyle oluşurlar. Dolayısıyla doğru cevap değildir.
- B) Menderes: Menderes, akarsuların eğimin azaldığı düzlüklerde yataklarını büklümler yaparak (S şeklinde kıvrılarak) akması durumudur. Bu bir akarsuyun akış şekli ve yatak biçimidir, birikimle oluşan verimli bir düzlük değildir. Dolayısıyla doğru cevap değildir.
- C) Delta: Delta, akarsuların taşıdıkları alüvyonları denize veya büyük bir göle döküldükleri ağız kısımlarında veya eğimin aniden azaldığı yerlerde biriktirmesiyle oluşan üçgen biçimli, verimli düzlüklerdir. Soru metnindeki tanım tam olarak deltayı işaret etmektedir. Bu alanlar, alüvyonların zenginliği sayesinde tarım için oldukça elverişlidir ve dünyanın en verimli tarım alanlarından bazılarını oluşturur.
- D) Falez: Falez (yalıyar), deniz veya göl kıyılarında dalga aşındırması sonucunda oluşan dik uçurumlardır. Akarsu birikimiyle değil, dalga aşındırmasıyla oluşur. Dolayısıyla doğru cevap değildir.
- E) Peneplen: Peneplen (yontuk düz), uzun süreli aşınma süreçleri sonucunda yeryüzünün neredeyse tamamen düzleşmiş, hafif dalgalı bir görünüme bürünmüş halidir. Akarsu birikimiyle oluşan verimli bir düzlük değildir. Dolayısıyla doğru cevap değildir.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, akarsuların taşıdıkları alüvyonları eğimin azaldığı yerlerde veya denize döküldükleri ağız kısımlarında biriktirmesiyle oluşan verimli düzlüklere Delta adı verildiğini anlıyoruz.
Cevap C seçeneğidir.
