Sevgili öğrenciler, bu soru rüzgarın yer şekilleri üzerindeki etkilerini ve bu etkiler sonucunda oluşan özel bir yer şeklini anlamamızı istiyor. Adım adım inceleyelim:
- Rüzgarın Aşındırma Gücü: Rüzgar, sadece havayı hareket ettiren bir güç değildir. Özellikle çöl ve yarı kurak bölgelerde, taşıdığı kum tanecikleriyle kayalara çarparak onları aşındırır. Bu olaya rüzgar aşındırması veya abrazyon denir.
- Neden Alt Kısımlar Daha Çok Aşınır? Rüzgarın taşıdığı kum tanecikleri, genellikle yerden belirli bir yüksekliğe kadar (örneğin 1-1.5 metre) yoğunlaşır. Yani, rüzgarın aşındırıcı etkisi, kayaların alt kısımlarında daha şiddetlidir. Daha yüksek kısımlara kum tanecikleri daha az ulaşır ve aşındırma daha yavaş gerçekleşir.
- Mantar Şeklinin Oluşumu: Zamanla, kayaların alt kısımları üst kısımlarına göre daha fazla aşınır ve incelir. Üst kısım ise daha geniş ve sağlam kalır. Bu durum, kayanın tıpkı bir mantara benzeyen bir şekil almasına neden olur.
- Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) Barkan: Hilal şekilli kum tepeleridir. Rüzgarın aşındırmasıyla değil, kum birikimiyle oluşur.
- B) Kumul: Genel olarak rüzgarın taşıdığı kumların birikmesiyle oluşan tepelerdir. Aşındırma sonucu oluşan bir şekil değildir.
- C) Lös: Rüzgarın taşıdığı ince toz ve kil boyutundaki malzemelerin birikmesiyle oluşan verimli topraklardır. Aşındırma şekli değildir.
- D) Mantarkaya: Tam olarak soruda tarif edilen, rüzgar aşındırmasıyla oluşan, alt kısmı incelmiş, üst kısmı genişlemiş, mantara benzeyen kaya şeklidir.
- E) Yardang: Rüzgarın aşındırmasıyla oluşan, uzun, paralel sırtlar ve vadicikler şeklinde arazi şekilleridir. Mantar şekline benzemezler.
Bu açıklamalar ışığında, rüzgarın taşıdığı kum taneciklerinin kayaların alt kısımlarını aşındırarak oluşturduğu, mantara benzeyen yer şekline Mantarkaya adı verilir.
Cevap D seçeneğidir.
